Yr Oesoedd Canol

Yma gallwch weld fersiynau digidol o lawysgrifau o'r oesoedd canol. O rai o lawysgrifau hynaf Cymru, fel Llyfr Du Caerfyrddin i ddetholiad o gerddi Dafydd ap Gwilym.

Seryddiaeth Gynnar

Y llawysgrif wyddonol gynharaf yn y Llyfrgell, sy'n cynnwys testunau Lladin ar seryddiaeth

Llyfr Llandaf

Un o lawysgrifau eglwysig cynharaf Cymru (ca. 1150) sy'n croniclo hanes cynnar esgobaeth Llandaf.

De natura rerum

Llawysgrif Ladin o'r 12fed ganrif sy'n cynnwys rhan o draethawd gwyddonol Beda, De natura rerum.

Confirmatio of Henry de Gower

Dogfen femrwn Ladin a grëwyd ar yr 21ain o Fai, 1328, sy’n datgelu amgylchiadau etholiad y Meistr Henry de Gower yn Esgob Tyddewi.

Brut y Brenhinoedd

Campwaith dylanwadol Sieffre o Fynwy, yr Historia Regum Britanniae, wedi ei gyfieithu i’r Gymraeg fel 'Brut y Brenhinoedd'.

Roman de la Rose

Un o lawysgrifau llenyddol prydferthaf cyfandir Ewrop y canol oesoedd.

Cyfraith Hywel Dda

Fersiwn Lladin ar gyfraith Hywel sydd â chyfres o ddarluniau yn y testun.

Llyfr Du Caerfyrddin

Un o'r llawysgrifau Cymraeg cynharaf i oroesi.

Llyfr Aneirin

Un o'r llawysgrifau Cymraeg hynaf a phwysicaf. Mae'n cynnwys 'Y Gododdin', cerdd a briodolwyd i'r bardd Aneirin.

Llawysgrif Hendregadredd

Y casgliad hynaf o waith y Gogynfeirdd (12fed-14eg ganrif).

Llyfr Taliesin

Un o lawysgrifau enwocaf Cymru a rhai o'r cerddi hynaf yn yr iaith Gymraeg.

Llyfr Offeren Great Easton

Llawysgrif gerddorol o ganol y 15fed ganrif sydd wedi'i addurno'n hardd ac a fyddai wedi'i defnyddio mewn oedfaon cyn y Diwygiad Protestannaidd.

Llyfr Offeren Sherbrooke

Llawysgrif gerddorol brydferth sydd yn dyddio o c.1310-1320. Dyma un o’r esiamplau cynharaf o lyfr offeren o darddiad Seisnig.

Brut y Tywysogion

Llawysgrif (ca. 1330) sy'n cynnwys testun llawysgrif cynnar o 'Brut y Tywysogion' yn ogystal â chopi o'r 'Bibl Ynghymraec' a'r gerdd 'Myrddin a Gwenddydd'.

Testun Cymraeg o Gyfreithiau Hywel Dda

Dyma'r llawysgrif gyntaf o Gyfreithiau Hywel Dda yn yr iaith Gymraeg i ni ei digido yma yn y Llyfrgell Genedlaethol.

Llawysgrif Boston o Gyfraith Hywel Dda

Llawysgrif gyfreithiol sy'n dyddio o ail hanner y 14eg ganrif. Fe'i prynwyd gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru yn 2012 gyda chymorth hael Cronfa Dreftadaeth y Loteri.

De Consolatione Philosophiae

Copi (c.1380), o gyfieithiad Saesneg y bardd nodedig Geoffrey Chaucer o De Consolatione Philosophiæ (524) gan yr ysgolhaig Anicius Manlius Boethius.

Llyfr Gwyn Rhydderch

Y compendiwm cynharaf o ryddiaith Gymraeg yn cynnwys y fersiwn cynharaf o'r Mabinogi

'The Hengwrt Chaucer'

Hanes un o'r testunau pwysicaf o'r Canterbury Tales gan Geoffrey Chaucer.

Llyfr Oriau Llanbeblig

Llawysgrif o ardal Caernarfon yn amlinellu patrwm o addoliad preifat yn seiliedig ar wasanaethau'r eglwys.

Dafydd ap Gwilym a'r Cywyddwyr

Detholiad o waith Dafydd ap Gwilym, bardd mwyaf adnabyddus yr Oesoedd Canol.

Piers Plowman

Un o'r cerddi enwocaf mewn Saesneg Canol sy'n codi cwestiynau am foesoldeb, diwinyddiaeth, a bywyd y Cristion.

Llyfr Oriau 'De Grey'

Llawysgrif yn amlinellu patrwm o addoliad preifat yn seiliedig ar wasanaethau dyddiol yr eglwys.

Compendiwm Saesneg Canol

Un o'r llawysgrifau Saesneg Canol pwysicaf yn y Llyfrgell.

Barddoniaeth Lewys Glyn Cothi

Cyfrol o gywyddau yn llaw'r bardd Lewys Glyn Cothi, sy'n cynnwys cerddi mawl a marwnadau i uchelwyr Cymru.

Beunans Meriasek

Drama fydryddol mewn Cernyweg Canol sy'n adrodd hanes Sant Meriasek o Lydaw.

Llyfr Du Basing

Cyfrol o groniclau Cymraeg, yn bennaf yn llaw y bardd Gutun Owain.

Llyfr Pasiwn y Teulu Vaux

Un o lawysgrifau canoloesol harddaf y Llyfrgell Genedlaethol ac un o'r ychydig sydd yn ei rhywmiad gwreiddiol.

Llawysgrif gan Gutun Owain

Llawysgrif gan Gutun Owain (fl. 1450-98) sy'n cynnwys testunau am feddygaeth ac astroleg.

Brwydrau Alecsander Fawr

Dyma un o lawysgrifau canoloesol harddaf eu haddurn y Llyfrgell. Mae'n cynnwys stori bywyd Alecsander Fawr.

Llawysgrifau canol-oesol eraill sydd ar gael

Llyfr Gwyn Rhydderch Cyfeirnod: Peniarth MS 5 B

Gwyrthiau y Wynfydedig Fair a St Edmund Cyfeirnod: Peniarth MS 14 A

Bucheddau'r Saint, &c. Cyfeirnod: Peniarth MS 15 A

Breuddwyd Macsen Wledig Cyfeirnod: Peniarth MS 16 B

Brut y Tywysogion. Cyfeirnod: Peniarth MS 18 A

A calendar by Gutun Owain Cyfeirnod: Peniarth MS 27 i B

A compendium of texts Cyfeirnod: Peniarth MS 27 ii B

Texts copied by Gutun Owain. Cyfeirnod: Peniarth MS 27 iii B

Cyfraith Hywel Dda Cyfeirnod: Peniarth MS 33 A

Cyfraith Hywel Dda Cyfeirnod: Peniarth MS 34 A

Llyfr Cynog Cyfeirnod: Peniarth MS 35 A

Cyfraith Hywel Dda Cyfeirnod: Peniarth MS 36 A

Llyfr Morgeneu a Chyfnerth Cyfeirnod: Peniarth MS 37 A

Cyfraith Hywel Dda Cyfeirnod: Peniarth MS 38 A

Llyfr Lewys Ysgolhaig Cyfeirnod: Peniarth MS 39 A

Llyfr Calan Cyfeirnod: Peniarth MS 40 A

Statud Rhuddlan Cyfeirnod: Peniarth MS 41 A

Galfridi Monemutensis Historia Regnum Brittannie Cyfeirnod: Peniarth MS 42 A

Liber Historie Gentis Britonum Cyfeirnod: Peniarth MS 43 A

Brut y Brenhinedd Cyfeirnod: Peniarth MS 44 A

Brut y Brenhinedd Geoffrey Cyfeirnod: Peniarth MS 45 A

Brut y Brenhinedd Cyfeirnod: Peniarth MS 46 A

Dares Phrygius Cyfeirnod: Peniarth MS 47 A

Y Cwta Cyfarwydd Cyfeirnod: Peniarth MS 50 A

Proffwydoliaethau Rhys Fardd Cyfeirnod: Peniarth MS 53 A

Llyfr Syr Thomas ap Ieuan ap Deicws Cyfeirnod: Peniarth MS 127 D

Cyfreithiau Cymru ac erfyniadau, [late 15 cent.] Cyfeirnod: Peniarth MS 175

Calendar, [late 15 cent.] Cyfeirnod: Peniarth MS 186

Calendar, 1596 Cyfeirnod: Peniarth MS 187

Y Lucidar, [15 cent., first ¼] Cyfeirnod: Peniarth MS 190

Gwasanaeth y Wynfidedig Fair, [mid 15 cent.] Cyfeirnod: Peniarth MS 191

Ancient laws, Cyfeirnod: Peniarth MS 328

Ancient laws, Cyfeirnod: Peniarth MS 329

The abbey of the Holy Ghost, etc., Cyfeirnod: Peniarth MS 334

De contemptu mundi, etc., [15 cent.] Cyfeirnod: Peniarth MS 336

Ecclesiastica historia gentis Anglorum Cyfeirnod: Peniarth MS 381 D