11.04.2022

Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn hynod falch o gynnal Arddangosfa Deithiol Brwydr Prydain a grëwyd gan Gangen Hanes Awyr yr Awyrlu Brenhinol (Dr Lynsey Shaw) ynghyd â’r Comodor Awyr Adrian Williams a’i dîm er mwyn dathlu 80 mlwyddiant Brwydr Prydain.

Cynhelir digwyddiad arbennig ar 20 Ebrill pan fydd Pedr ap Llwyd, y Prif Weithredwr a Llyfrgellydd a’r Comodor Awyr Adrian Williams, Swyddog Awyrlu Cymru yn agor yr arddangosfa yng nghwmni Arglwydd Raglaw Ei Mawrhydi yn Nyfed, Miss Sara Edwards a Chyn-filwyr o’r Ail Ryfel Byd.

Meddai Pedr ap Llwyd, Prif Weithredwr a Llyfrgellydd:
“Rwy’n falch o allu croesawu’r Arddangosfa i’r Llyfrgell, a fydd yn atgoffa ein darllenwyr a’n hymwelwyr o drais, ymosodedd a dinistr rhyfel, o ran colledion dynol, diwylliannol a materol.  Bydd yr Arddangosfa hefyd yn ein hatgoffa o ddewrder ac aberth y dewrion hynny a amddiffynnodd ein gwledydd ym Mrwydr Prydain a hynny yn erbyn yr unigolyn a’r ideoleg mwyaf atgas yn hanes y ddynol ryw.”

Meddai’r Comodor Awyr Adrian Williams:
“Rwy'n falch iawn, yn dilyn agoriad swyddogol Arddangosfa Hanesyddol Cymru a Brwydr Prydain yng Nghaerdydd, fod yr arddangosfa bellach yn mynd ar daith o amgylch Cymru ac y bydd o i’w weld yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru o 20 Ebrill – 11 Mai 2022. Brwydr Prydain, sef y frwydr awyr fwyaf a gofnodwyd erioed, oedd un o’r adegau mwyaf allweddol ac eiconig yn hanes y wlad hon. Roedd yn drobwynt yn yr Ail Ryfel Byd pan safodd Prydain ar ei phen ei hun yn erbyn pŵer milwrol ymddangosiadol anataliadwy Hitler. Mae’r arddangosfa’n adrodd stori a fydd yn galluogi pobl Cymru, o bob oed, i ddod draw i ddysgu mwy am yr hyn ddigwyddodd yn yr awyr ac ar lawr gwlad yn ystod y Rhyfel. Mae’n rhoi manylion manwl iawn am y criw awyr o Gymru a ymladdodd, gan adrodd eu straeon a hanesion eu harwriaeth wrth gynulleidfa Gymreig fodern. Drwy ymweld â’r arddangosfa bydd unigolion yn cael cyfle i dalu gwrogaeth i’r milwyr hynny o Gymru a gollwyd a’r rhai a ddychwelodd gartref yn y pen draw at eu hanwyliaid, a chael cyfle hefyd i ddathlu’r amrywiol ffyrdd y bu i bobl Cymru a’u cymunedau gyfrannu at ymdrech y Rhyfel yn ystod Brwydr Prydain.”

Dywedodd Harvey Jones, Cadeirydd Age Cymru Dyfed:
“Mae Age Cymru Dyfed yn hynod falch o gefnogi cyn-filwyr hŷn ledled Dyfed ac o archif unigryw Cyn-filwyr Gorllewin Cymru sydd wedi’i chadw ar wefan Casgliad y Werin Cymru. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf mae wedi bod yn anrhydedd llwyr i ni gwrdd, cefnogi, a meithrin cyfeillgarwch gyda nifer fu’n gwasanaethu yn ystod yr Ail Ryfel Byd ac sydd wedi cyfrannu cymaint at ein rhyddid ers hynny. Rydym felly’n falch iawn o allu cynorthwyo cydlynu Arddangosfa Hanesyddol Cymru a Brwydr Prydain yr Awyrlu Brenhinol yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth.”

Ychwanegodd yr Arweinydd Sgwadron John Dunn:
“Rwyf wedi cael yr anrhydedd fawr o fynd ag Arddangosfa Hanesyddol Cymru a Brwydr Prydain o amgylch y wlad.  Ein bwriad yw ymweld â phob un o’r 22 o brif ardaloedd un haen yng Nghymru ac mae’r ymateb wedi bod yn aruthrol ac mae gennyf amserlen brysur iawn dros y misoedd nesaf nes inni orffen y daith yng Nghaerdydd ym mis Hydref.  Rwy’n arbennig o falch bod yr arddangosfa’n dod i Lyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, mae’n lle arbennig i ni gofio Brwydr Prydain o safbwynt Cymreig.”

Er bod agor yr Arddangosfa wedi gorfod cael ei goririo oherwydd COVID-19 a’i bod bellach yn 82 o flynyddoedd ers Brwydr Prydain, penderfynwyd bod 80 mlwyddiant yn achlysur mor bwysig fel bod angen ei gydnabod mewn ffordd briodol. Gan gynnwys cyfres o baneli gyda ffotograffau a thestun arnynt, mae’r arddangosfa’n adrodd y stori bwysig hon am y tro cyntaf.
 
Mae Casgliad y Werin Cymru (CyW) yn falch iawn o fod wedi cefnogi Archif Cyn-filwyr Gorllewin Cymru (WWVA) yn ystod y blynyddoedd diwethaf, yn bennaf trwy ddarparu nifer o wasanaethau craidd sy’n galluogi’r prosiect hwn, a rhai eraill tebyg, i gyflawni eu hamrywiol amcanion. Bu CyW yn cynnig sesiynau hyfforddiant am ddim i staff a gwirfoddolwyr WWVA, gan gynnig fformat sefydledig ar gyfer unrhyw brosiect archifo cymunedol, yn ogystal â chynnig fframwaith ar gyfer casglu, digido a chyhoeddi cynnwys cymunedol.

Er gwaethaf cyfyngiadau llethol pandemig COVID-19 ar waith ymgysylltu cymunedol, mae WWVA wedi parhau i sefydlu archif wych o ddeunydd ar wefan CyW, gyda dwsinau o straeon y cyn-filwyr yn cael eu dathlu a’u rhannu â chynulleidfa ehangach. Trwy eu hymrwymiad parhaus i gofnodi’r straeon hyn, mae Archif Cyn-filwyr Gorllewin Cymru yn esiampl berffaith o waith archifo cymunedol, ac mae Casgliad y Werin Cymru yn falch o barhau i gefnogi eu gwaith.

Bydd Arddangosfa Hanesyddol Cymru a Brwydr Prydain ar agor i’r cyhoedd yn rhad ac am ddim hyd 11 Mai 2022.

**This press release is also available in English**

--DIWEDD--

Gwybodaeth Bellach:

Nia Wyn Dafydd
nwg@llgc.org.uk