Cofnodion Cyfarfod Bwrdd yr Ymddiriedolwyr 06 Mawrth 2026

Yn bresennol:

Aelodau'r Bwrdd:

• Ashok Ahir (President and Chair)
• Andrew Evans
• Gronw Percy
• Heledd Bebb
• Jo Williams
• Andrew Prescott
• Quentin Howard
• Mohini Gupta
• Susan Davies
• Janet Wademan
• Michael Gibbon
• Hannah Lindsay

Tim Gweithredol:

• Rhodri Llwyd Morgan, Chief Executive
• Mererid Boswell, Director of Corporate Services
• Owain Roberts, Director of Collections
• Rhian Gibson, Director of Communications and Engagement 

Hefyd yn bresennol:

• Annwen Isaac, Human Resources Manager
• Sion England a Ellie King, Partnership Council
• Nicky Guy, Welsh Government
• Llinos Williams, Executive Officer to the CEO

Cofnodion:

• Annwen Isaac

Ymddiheurio:

• David Hay
• John Allen
• Andrew Cusworth
• Phil Roberts

Adran 1

1. Materion Cyffredinol 

1.1 Croeso’r Cadeirydd, sylwadau agoriadol ac ymddiheuriadau 

Croesawodd y Cadeirydd bawb i’r cyfarfod. Croesawyd Nicky Guy o Lywodraeth Cymru a Sion England ac Ellie King ar ran Undebau’r Llyfrgell. 

1.2 Datgan buddiannau sy’n berthnasol i’r agenda 

Datganwyd diddordeb i bwynt 4.1 gan Rhodri Llwyd Morgan fel cyn aelod o staff Prifysgol Aberystwyth a Mererid Boswell gan fod ei phriod yn aelod presennol o staff y Brifysgol. Datganwyd diddordeb gan yr holl staff oedd yn bresennol i bwynt 4.2 sef uwchraddiad ar yr Ymgynghoriad Pensiwn. 

1.3 Cofnodion cyfarfod 9 Ionawr 2026 a materion yn codi nad ydynt ar yr agenda

Cymeradwywyd y cofnodion fel cofnod cywir o’r materion a drafodwyd, gyda rhai mân newidiadau i’r fersiwn Saesneg. 

Adran 2 

2.1 Adroddiad y Prif Weithredwr 

Cyflwynodd Rhodri Llwyd Morgan ei adroddiad gan nodi’r pwyntiau canlynol:

• Adroddodd bod Cyfeillion y Llyfrgell fel Elusen Annibynnol o’r Llyfrgell wedi dod i ben. Cynhaliwyd trafodaeth efo Llywydd y Cyfeillion a oedd yn amlygu bod adnoddau a chapasiti hwy ei hunain wedi bod yn anodd dros y misoedd diwethaf. Byddant yn trosglwyddo’r arian sy’n weddill i’r Llyfrgell ar gyfer prosiectau penodol. Bydd trafodaeth bellach ar natur y Cyfeillion i’r dyfodol ac mi fyddwn yn adrodd nôl i’r Bwrdd yn ystod yr Haf
• Adroddodd bod y cais ar y cyd rhwng y Llyfrgelloedd Cenedlaethol a gyflwynwyd ar gyfer rhaglen Cydweithio rhwng Llywodraethau Iwerddon a’r Deyrnas Unedig ar y testun “Dathlu ein nodweddion unigryw a’n cysylltiadau fel sefydliadau” wedi bod yn llwyddiannus, dyfarnwyd 750m ewro i’r rhaglen a bydd manylion y prosiectau yn cael eu cyhoeddi'r wythnos nesaf mewn cynhadledd yn Cork, yr Iwerddon
• Yn ystod ei ymweliad a’r Iwerddon cafodd y fraint o weld llawysgrif Sallwyr Rhygyfarch, un o lawysgrifau hynod werthfawr a gynhyrchwyd yn Eglwys Llanbadarn tua diwedd yr 11eg Ganrif – bydd y Llyfrgell yn derbyn y llawysgrif ar fenthyg yn ystod yr Hydref fel rhan o gynllun sy’n golygu gweld dychwelyd am y tro cyntaf y llawysgrifau prin y credir iddynt gael eu cynhyrchu yn Llanbadarn yn ystod y cyfnod hwn. 

Nododd Janet Wademan y dylid diolch i’r Cyfeilion yn ffurfiol am ei gwaith ers 1960 ac y byddai’n edrych ymlaen at glywed sut y bydd y Llyfrgell yn adeiladu ar y gwaith hwn. Nododd Andrew Prescott bod y Llyfrgell Brydeinig yn cynnig “Cynllun Aelodaeth” ac y gallai’r Llyfrgell ystyried hyn i’r dyfodol. 

Cadarnhaodd Rhian Gibson y byddai’r Llyfrgell yn cynnal Arddangosfa ar Hanes Aberfan yn ystod yr Hydref fel rhan o brosiect sy’n derbyn cefnogaeth ariannol gan Lywodraeth Cymru. Adroddodd hefyd bod y Llyfrgell yn gwneud gwaith ymgysylltu gyda Ysgolion a Chymunedau yn y cymoedd ar hyn o bryd o dan y testun Cynefin a Pherthyn. 

Nodwyd hefyd bod llawer o sefydliadau am gydweithio efo’r Llyfrgell a’i bod yn anodd i gynnal partneriaeth gyda pawb. Ar hyn o bryd rydym yn gweithio gyda’r Theatr Genedlaethol a byddwn yn gwneud gwaith gyda Theatr Bara Caws i ddathlu 50 mlynedd o’i sefydlu. 

Adran 3 

3.1 Cofrestr Risg Corfforaethol 

Cyflwynwyd y gofrestr risg gan Mererid Boswell a oedd yn rhoi diweddariad ynglŷn â’r prif risgiau sydd yn wynebu’r Llyfrgell, a sut maent yn cael eu rheoli. 

Gofynnodd Jo Williams sut y mae ein harchwaeth risg yn cael ei gymhwyso i risg 2 -“fforddiadwyedd cynllun pensiwn cyflogwyr”, a dylid cynnwys cynllun adfer o fewn y risgiau. 

Nododd Mererid fod yna gofrestr risg penodol i’r Cynllun Pensiwn ar wahân i’r un Corfforaethol. Nododd Mererid ei bod hi’n cytuno bod yna waith pellach i’w wneud ar ein parodrwydd i dderbyn risg ac y byddai hyn yn drafodaeth bellach o fewn y Pwyllgor Archwilio, Risg a Sicrwydd gyda'r aelod annibynnol newydd Angela Williams. 

Adroddwyd bod y gwaith ar Fedora 6 yn orffenedig a’r risg wedi lleihau.

Gan fod proffil y Llyfrgell yn codi a’n bod yn partneru gyda gwahanol sefydliadau, nodwyd bod pwysigrwydd mesur y gwaith i gyd-fynd a Strategaeth y Llyfrgell a’r Strategaeth Ymgysylltu. 

Cytunwyd y byddai holiadur yn cael ei gylchredeg i aelodau’r Bwrdd yn gofyn am ei barn o ran archwaeth risg, ac angen edrych a oes yna ddatganiad archwaeth risg yn bodoli eisoes. 

Cymeradwywyd y Gofrestr Risg Gorfforaethol. 

Adran 4

Materion Strategol

4.1 Uwchraddiad ail-safle: Achos Busnes y Rhaglen

Roedd nifer o ddogfennau perthnasol wedi ei rhannu yn y sianel Teams i’r Ymddiriedolwyr cyn y cyfarfod.

Adroddwyd bod yr Adolygiad Porth Cam 2 wedi cymryd lle rhwng 28 - 30 Ionawr 2026. Cafwyd adroddiad clodwiw iawn gwyrdd/ambr, a oedd yn dangos bod y gwaith papur yn ei le, a’r cynlluniau yn datblygu’n dda ac o ganlyniad dim ond 3 argymhelliad a nodwyd. 

4.2 Ymgynghoriad Cynllun Pensiwn 

Adroddodd Rhodri Llwyd Morgan bod ymgynghori a thrafodaethau manwl a heriol wedi cymryd lle ers Hydref 2025 ar y newidiadau i’r Cynllun Pensiwn. Mae pryder am les y staff wedi ei amlygu inni yn ystod y cyfnod ymgynghori ac mae’r Llyfrgell wedi cyfathrebu drwy’r Undebau, cynnal sesiynau gwybodaeth ac annog sgyrsiau efo’r rheolwyr llinell ar undebau llafur trwy gydol yr ymgynghoriad i sicrhau lles y staff. 

Yng nghyfarfod y Bwrdd 9 Ionawr 2026 cyflwynwyd mesurau i’r Bwrdd Ymddiriedolwyr a oedd yn lleihau'r cynnig gwreiddiol yn dilyn trafodaethau ffurfiol efo’r Undebau, barn y staff, tystiolaeth a’r sylwadau a dderbyniwyd. 

Mae’r Llyfrgell wedi cytuno gyda’r Undebau i edrych ymhellach pe bai unrhyw ostyngiad mewn costau i’r Llyfrgell yn y dyfodol ar y pwynt prisio. Byddai gostyngiad yn cael ei adlewyrchu mewn gostyngiad canrannol cyfatebol mewn cyfraniadau aelodau, gyda’r nod terfynol o gael gwared ar y cyfraniadau ychwanegol. 

Yn dilyn trafodaeth fanwl gyda’r Undebau mae’r canlyniad yn glir bod yn rhaid edrych ar gynllun pensiwn arall i’r dyfodol. 

Derbyniwyd llythyr gan Undebau Llafur Prospect a PCS dyddiedig 4ydd Mawrth 2026 i sylw’r Ymddiriedolwyr yn gofyn am ystyriaeth i 4 pwynt penodol. Mae’r 4 pwynt hyn wedi derbyn ystyriaeth fanwl ac yn anffodus nid oes modd cynnig unrhyw symudiad ar y pwyntiau hyn. Nododd y Llywydd y byddai’n cydnabod ac ymateb i’r llythyr. 

Ar sail y drafodaeth a’r papur a gyflwynwyd i’r Ymddiriedolwyr, cymeradwywyd y newidiadau i’r Cynllun Pensiwn. Y camau nesaf fydd adrodd i Fwrdd Pensiwn y Llyfrgell ac yna derbyn caniatâd Llywodraeth Cymru i gymeradwyo’r newidiadau a ddaw yn weithredol o’r 1af Ebrill 2027. 

4.3 Drafft Cynllun Gweithredol 2026-2027

Adroddwyd bod drafft blaenorol o’r Cynllun Gweithredol wedi ei drafod yn y Pwyllgor Perfformiad, Ansawdd a Llywodraethiant ac yn dilyn trafodaeth rhwng Janet Wademan a Mererid Boswell bod gwaith pellach ac adrannau ychwanegol wedi ei hychwanegu i’r ddogfen. Nodwyd bod y dyluniad a’r cyflwyniad llawer gwell erbyn hyn. Nodwyd y pwyntiau canlynol: 

• Fersiwn Saesneg (tud 22) – Environmental Sustainability – angen gosod targed • Angen cryfhau'r naratif o ran Cerrig milltir 2026-27
• Mae’r cynllun yn un heriol, a yw’r capasiti staff a chyllidebau yn ddigonol i gyflawni’r targedau?
• Angen gweld targedau mesuradwy, rhai angen ei hymestyn a rhai eisoes dros darged
• A oes modd cymharu efo targedau llynedd
• Angen gwerthuso rheolaidd

Nododd Mererid Boswell y bydd yn rhaid blaenoriaethau yn ôl yr adnoddau sydd ar gael. O ran cyllideb gellir gwneud ceisiadau am gyllid allanol a chyllid prosiectau ac mae’r Tîm Arwain wedi cael y dasg o edrych ar bosibiliadau a ffynonellau ariannol yn barod.

O ran gweithio’n drawsadrannol, mae tipyn o waith i’w wneud. Mae’r Tîm Gweithredol a’r Tîm Arwain yn allwedd i wella’r cydweithio trawsadrannol ac mae’r staff allweddol yn ymwybodol bod angen ffocysu ar hyn a rhoi’r hyfforddiant priodol iddo ddigwydd.

Nododd Nicky Guy o bosib y byddai’n rhaid edrych ac adolygu'r Cynllun Gweithredu pan fydd y Llywodraeth yn cyhoeddi’r Rhaglen Lywodraethu newydd yn dilyn yr etholiad. Hyd hynny, disgwylir bod busnes fel arfer yn parhau. Roedd hi’n croesawu’r dull o gyd-weithio trawsadrannol a chydweithio mewn partneriaeth.

Adroddodd Janet Wademan fod yr Ymddiriedolwyr ar gael i gynorthwyo gyda’r gwaith hynny lle mae angen ei mewnbwn arbenigol.

Gyda’r pwyntiau uchod a nodwyd, cymeradwywyd y Cynllun Gweithredol ar gyfer 2026-2027. 

4.4 Drafft Strategaeth Gasgliadau 

Cyflwynwyd yr amlinelliad o’r Strategaeth Gasgliadau drafft gan Owain Roberts. Roedd yn agored i dderbyn adborth o’r cyfeiriad cyffredinol, ac a oes yna bethau ar goll sydd angen eu cynnwys. 

Nodwyd bod y drafft mewn fformat da ac wedi ei chyflwyno’n glir, braf oedd gweld y ddwy iaith ochr yn ochr.

Cadarnhawyd ei bod hi’n adlewyrchu Strategaeth y Llyfrgell a’r Strategaeth Ymgysylltu, bydd y strategaeth yn cael ei gweithredu o nawr tan 2030. Awgrymwyd y dylid creu tabl (fel yr un sydd yn y Strategaeth Ymgysylltu) yn nodi amserlen y cerrig milltir allweddol.

Nodwyd y bydd y Llyfrgell yn gweithio’n drawsadrannol wrth weithredu’r strategaeth. 

Cymeradwywyd y drafft. 

Adran 5

Materion Corfforaethol

5.1. Adroddiadau Ariannol

5.1.1. Cyfrifon Rheoli Ionawr 2026 

Cyflwynwyd y cyfrifon rheoli tan ddiwedd Ionawr 2026 gan Mererid Boswell. Dyma’r prif bwyntiau a nodwyd:

• Disgwylir i’r alldro diwedd blwyddyn arian cyhoeddus fod yn dangos diffyg o £250K.
• Bod Pen Dinas yn perfformio’n dda
• Bod swyddi gwag yn parhau yn y strwythur wrth i staff symud i swyddi’n uwch
• Mae angen edrych ar ein gweinyddiaeth o ran prosesu incwm a yw’r amser rydyn ni’n ei dreulio ar y gwaith yn rhoi gwerth da, yn erbyn awtomeiddio rhai o’n prosesau
• Refeniw yn mynd yn dda
• Ceisio cyflawni prosiectau cyfalaf yn y chwarter olaf, bydd gwell amseru o ran caffael a chynllunio prosiect yn 2026-27 yn osgoi hyn yn y dyfodol
• Diolch i Lywodraeth Cymru am y swm o £44K ychwanegol tuag at y gwaith ffenestri, erbyn hyn mae’r gwaith wedi’i gwblhau a’r sgaffaldau wedi’u tynnu i lawr
• Arian Preifat yn parhau i gynyddu ac mewn lle da.

Nododd Rhodri Llwyd Morgan ein bod mewn lle da, ond, rhaid inni fod yn wyliadwrus iawn wrth ystyried ein gwariant wrth arwain i mewn i gyllideb 2026-2027. Rhaid inni fod yn ofalus gan fod y sefyllfa dal yn dynn.

Eglurwyd oherwydd yr ail-strwythuro o fewn y Gyfarwyddiaeth Gasgliadau bod rhai swyddi gwag yn parhau yn y strwythur wrth i staff symud yn fewnol, ond bod swyddi uwch y Gyfarwyddiaeth i gyd yn eu lle erbyn hyn.

Bydd rhaid edrych ar strwythur staffio’r Gyfarwyddiaeth Ymgysylltu a Chyfathrebu oherwydd ymddiswyddiad y Pennaeth Cyfathrebu, Ymgysylltu a Chyfryngau a fydd yn gadael y Llyfrgell ddechrau mis Ebrill. Rydym wedi hysbysebu’r swydd yn eang, gan obeithio y byddwn yn llwyddo i ddenu ymgeiswyr i weithio yn Aberystwyth. 

Nododd Janet Wademan fod prosiect yr Archif Ddarlledu wedi ei ymestyn tan Rhagfyr 2026. Nodwyd mai’r elfen ymgysylltu sydd wedi ei hymestyn a bod gweddill gwaith y prosiect naill a’i wedi dod i ben neu wedi ei wreiddio i waith craidd y Llyfrgell. 

Nodwyd mai taliadau trwy gerdyn oedd yn cael ei derbyn fwyaf ym Mhen Dinas. 

Nododd Gronw Percy ei fod yn gobeithio gweld lleihad yn y gwariant cyn diwedd y flwyddyn ariannol i’r blynyddoedd nesaf. Mae’r diffyg yn lleihau, ac y gwella. 

Cymeradwywyd y Cyfrifon Rheoli hyd at ddiwedd Ionawr 2026. 

5.1.2 Cyllideb Ddrafft 2026-2027

Cyflwynwyd y gyllideb ddrafft i’r Bwrdd ym mis Ionawr, a chafodd ei thrafod ymhellach yn y Pwyllgor Cyllid ac Adnoddau ym mis Chwefror. Mae mwy o eglurder yn y gyllideb bresennol gan fod Senedd Cymru bellach wedi cadarnhau cyllideb Llywodraeth Cymru. Bydd cyllideb Refeniw'r Llyfrgell yn £12.459M a’r gyllideb gyfalaf yn £4.75M. 

Nododd Andrew Evans ei bryderon am y sefyllfa Codi Arian gan nad ydym i weld yn cynnyddu’r incwm fel y disgwylid. Adroddodd Mererid Boswell ei bod hi’n awyddus i brynu cymorth allanol i gynorthwyo’r tîm presennol gan fod staff priodol ar gael i ysgrifennu ceisiadau busnes a chynorthwyo gyda’r gwaith gweinyddol. Rhagwelir y bydd y gwaith allweddol hwn yn gweithio’n drawsadrannol rhwng y Gyfarwyddiaeth Gorfforaethol a’r Gyfarwyddiaeth Ymgysylltu a Chyfathrebu. Cytunwyd cael trafodaeth bellach ar Godi Arian yn y Pwyllgor Cyllid ac Adnoddau. 

Codwyd y cwestiwn a ddylid talu am barcio yn y Llyfrgell. Mae’r pwnc yma o dan ystyriaeth y Tîm Gweithredol yn rheolaidd, a’r penderfyniad yw nad ydym mewn sefyllfa i weithredu hyn ar hyn o bryd.

Cymeradwywyd y Gyllideb ar gyfer 2026-2027

5.1.3 Diweddariad Grantiau

Rhannwyd er gwybodaeth. 

5.1.4 Defnydd o Arian Preifat

Rhannwyd er gwybodaeth.

Nodwyd bod trafodaeth wedi bod ar gyfer creu Cronfa Prosiectau Arbennig. Cronfa i gyflwyno ceisiadau clir ar gyfer prosiectau tasg a gorffen lle mae angen cymorth ariannol o ran arian gyfatebol i waith ymchwil, cyngor arbenigol neu brosiectau penodol, ond ddim at gefnogi swyddi ychwanegol, fydd hon. Cytunwyd bod angen fframwaith clir o ran sut bydd y gronfa yn cael ei gweithredu. Neilltu’r swm o £250K y flwyddyn i’r gronfa hon.

Adran 6 

6.1 Cyflwyniad Ardaloedd Croeso 

Cafwyd cyflwyniad gan Rhian Gibson ar y datblygiadau o ran Ardaloedd Croeso’r Llyfrgell. Dyma’r prif ardaloedd a drafodwyd:

• Y drws llithro wrth y Dderbynfa wedi ei dynnu i lawr ac ail ddylunio ardal y Dderbynfa. • Ail-bwrpasu'r swyddfa ar y llawr gwaelod i gynnwys nwyddau’r Siop
• Swyddfeydd blaen yr adeilad (llawr 1 – ochr y de) – yn dod yn ardal arddangosfeydd a fydd yn newid bob 3 mis, yn cynnwys casgliadau a derbynion newydd gan gychwyn efo Streic 1926; cyfarfod League of Nations, Aberytwyth, Gwaith Idris Davies ac yna arddangosa Aberfan erbyn Hydref 2026
• Swyddfeydd blaen yr adeilad (llawr 1 – ochr y gogledd) Prosiect Immersive Kyffin mewn tair ystafell, cyflwyniad i Kyffin, Immersive Kyffin a lle i adlewyrchu a chael mwy o wybodaeth. Byddwn yn agor Arddangosfa Kyffin yn Medi 2026. Bydd hon yn arddangosfa barhaol ac rydym yn gweithio mewn partneriaeth ag Oriel Môn
• Bwriedir cynnal arddangosfa o waith gwreiddiol Kyffin Williams yn Oriel Gregynog yn ystod Haf/Hydref 2027
• Ystafell Addysg – gwaith adnewyddu yn digwydd ar hyn o bryd
• Cynllun Wayfinding Signage – cynlluniau ar gyfer arwyddion yr holl adeilad a map llawr o’r adeilad cyfan wrth y Brif Fynedfa.

Adran 7

Adroddiadau o Bwyllgorau

7.1 Cofnodion Drafft Pwyllgor Cyllid ac Adnoddau – 10 Chwefror 2026 

Rhannwyd y cofnodion drafft er gwybodaeth. 

7.2 Cofnodion Drafft Pwyllgor Archwilio, Risg a Sicrwydd – 17 Chwefror 2026 

Rhannwyd y cofnodion drafft er gwybodaeth. 

Adran 8

Unrhyw Fater Arall 

8.1 Defnydd o Sêl y Llyfrgell

Adroddwyd bod Sêl y Llyfrgell wedi ei ddefnyddio tair gwaith fel a ganlyn:

• Prynu darn o dir ger Gorwelion am £1
• Prydles newydd efo Prifysgol Abertawe – Canolfan Clip – Y Storfa
• Cynllun Pensiwn Gweithred Amrywio ar gyfer newidiadau mewn aelodaeth

8.2 Aelod Annibynnol – Pwyllgor Archwilio, Risg a Sicrwydd

Mae cyfnod Huw Lloyd Jones fel aelod annibynnol o’r Pwyllgor Archwilio, Risg a Sicrwydd wedi dod i ben, ac o ganlyniad bydd Huw yn symud i fod yn aelod annibynnol o Fwrdd Rhaglen Llanbadarn. Cymeradwywyd y penodiad hwn gan yr Ymddiriedolwyr. 

Cytunwyd hefyd i ysgrifennu at Huw i ddiolch iddo am ei waith dros y 4 blynedd ddiwethaf fel aelod o’r Pwyllgor Archwilio, Risg a Sicrwydd.

Yn sgil hyn, a’n bod ond wedi cynnal cyfweliadau aelodau annibynnol i’r Pwyllgor Archwilio, Risg a Sicrwydd yn 2024, cytunwyd ar benodi Angela Williams yn aelod annibynnol newydd o’r 1af Ebrill 2026. 

Cymeradwywyd y penodiad gan yr Ymddiriedolwyr.

8.3 Materion Gweinyddol 

Atgoffwyd yr Ymddiriedolwyr o’r canlynol:

• I ddychwelyd u ffurflenni datgan diddordeb
• I ddychwelyd eu rhestrau ardaloedd arbenigedd
• I gwblhau'r modiwl hyfforddiant Amrywedd a Chydraddoldeb ar-lein
• I gadarnhau eu presenoldeb mewn person/ar-lein i’r gyfarfodydd y Bwrdd a’r Is-bwyllgorau er mwyn sicrhau bod cworwm i gynnal y cyfarfodydd.

8.4 Cyfarfod nesaf 

10.00 o’r gloch, 15 Mai 2026 yn Aberystwyth ac ar-lein.