Edward Thomas

Cafodd Edward Thomas (1878-1917), bardd a llenor, ei eni yn Lambeth i rieni o dras Gymreig ar 3 Mawrth 1878 a’i enwi’n Philip Edward Thomas.  Derbyniodd ei addysg yn Ysgol St Paul’s Llundain a Choleg Lincoln, Rhydychen.  Ar ôl gadael St Paul’s, astudiodd Thomas ar gyfer arholiadau’r gwasanaeth sifil, rhywbeth a oedd yn adlewyrchu uchelgais ei rieni yn hytrach na’i ddyhead ef ei hun, gan ei fod wedi adweithio yn erbyn safbwyntiau bydol ei dad a weithiai i’r Bwrdd Masnach ac a oedd flaenllaw ym myd gwleidyddiaeth Ryddfrydol.   

Cafodd ei annog i ddilyn ei ddyheadau llenyddol cynnar gan y beirniad llenyddol James
Ashcroft Noble ac ymddangosodd cyfrol gyntaf Thomas, The Woodland Life, a ysbrydolwyd gan ei hoffter angerddol o’r byd naturiol, mor gynnar ag 1896.  Priododd Thomas â merch Noble, Helen (1877-1967) yn 1899 ac ar ôl graddio o Goleg Lincoln yn 1900, enillodd fywoliaeth ansicr iddo’i hun fel adolygydd llenyddol i’r Daily Chronicle tra hefyd yn ysgrifennu traethodau, blodeugerddi, arweinlyfrau a straeon gwerin.  Cyhoeddodd hefyd llyfrau eraill gan gynnwys The Heart of England (1906), yn ogystal â chofiannau, yn fwyaf nodedig y rhai ar Richard Jefferies (1909), Maurice Maeterlinck (1911), Algernon Charles Swinburne (1912) a Walter Pater (1913).  Yn y cyfnod hwn hefyd cyhoeddodd ei weithiau hunangofiannol, The Happy-Go-Lucky Morgans (1913), The Icknield Way (1913) ac In Pursuit of Spring (1914).

O bosibl oherwydd ymdeimlad llethol fod ei greadigrwydd wedi’i lyffetheirio gan rwystredigaethau, dioddefodd Thomas gyfnodau o afiechyd corfforol a seicolegol yn ystod y cyfnod yma a bu o fewn y dim i gyflawni hunanladdiad.  Roedd hi’n 1914 cyn iddo ysgrifennu ei gerdd ‘go iawn’ gyntaf, yn dwyn y teitl  'Up in the Wind'.  Gyda'r cwymp yn y farchnad lenyddol adeg y rhyfel cafodd Thomas o'r diwedd fwy o amser i ysgrifennu barddoniaeth.  Dros gyfnod o ddwy flynedd ysgrifenodd mwy na chant a deugain o gerddi. 

Yn 1915 ymunodd Thomas â’r  Artists' Rifles ac yn yr un flwyddyn fe’i comisiynwyd yn ail lefftenant a gwirfoddolodd i wasanaethu dramor.  Ym mis Ebrill 1917 cafodd ei ladd yn ystod awr gyntaf brwydr Arras yng ngogledd Ffrainc a chafodd ei gladdu y diwrnod canlynol ar gyrion y dref.  Felly, ni chafodd fyw i weld cyhoeddi ei gyfrol Poems (1917) (dan ei ffugenw Edward Eastaway), na’r gyfrol ddilynol Last Poems (1918) a’r Collected Poems (1920).  Ysgrifennodd ei wraig Helen am eu hamser byr gyda’i gilydd yn As It Was (1926) a World Without End (1931).

Nododd Thomas y beirdd Robert Frost, Thomas Hardy, W. B. Yeats, D. H. Lawrence, Walter de la Mare, a W. H. Davies ymhlith y dylanwadau barddonol a llenyddol a fu arno.

 

Llawysgrifau Edward and Helen Thomas

Mae’r casgliad yn cynnwys 32 cyfrol - yn bennaf, dyddiaduron a gohebiaeth, 1895-1978, Edward a Helen Thomas - ac mae’n cynnwys dyddiaduron Edward Thomas, 1895-1917; gohebiaeth, 1896-1917, Edward Thomas a’i briod Helen; llythyrau oddi wrth Helen Thomas at yr awdur Rex Taylor, [1950x1962], y bardd Basil Dowling, 1948-1964, a’r actor ac artist Terence Cooper, 1959-1967; gohebiaeth, 1895-1896, Edward Thomas a’i dad-yng-nghyfraith James Ashcroft Noble; llythyrau, 1900-1902, oddi wrth Edward Thomas at  Syr O. M. Edwards; llythyrau, 1962-1965, oddi wrth Myfanwy Thomas, merch Edward a Helen Thomas; a llawysgrifau drafft o gerddi, 1914-1917, gan  Edward Thomas, y cyfan wedi’u cyhoeddi yn The Collected Poems of Edward Thomas a olygwyd gan R. George Thomas (Oxford, 1978).  

Mae catalog Llawysgrifau Edward a Helen Thomas ar gael ar-lein (cyfeirnod y casgliad: GB 0210 MSEDWMAS). Fodd bynnag, mae’r rhan fwyaf o’r papurau’n cael eu disgrifio’n llawnach yn rhestr teipysgrif LlGC, Llawysgrifau  Edward a Helen Thomas (1993), tra bod cynnwys NLW MSS 22900-21, 23077C, 23103D, 23222B, 23299-300 wedi’u mynegeio’n fanylach yn Llawrestr Llawysgrifau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, cyf. 9 (Aberystwyth, 2003).  Mae’r ddwy gyfrol ar gael i’w gweld yn Ystafell Ddarllen y De yn y Llyfrgell. 

 

Gweler hefyd yr eitemau/casgliadau isod am bapurau eraill Edward Thomas:

Llythyrau at J. B. Pinker yn NLW MSS 16098E (f. 400), 21818E (f. 47) & 22003E (ff. 83-89)

Llythyrau at y Parchg. Jesse Berridge yn NLW MS 23695E

Llythyrau yn NLW MSS 23981E (ff. 60-70)

Papurau teuluol Edward Thomas yn NLW ex 2879

Papurau Geoffrey Woolley: llythyrau (C1) a chyhoeddiadau (C4)

Papurau Ymchwil R. George Thomas (Edward Thomas)

 

Mae detholiad o eitemau o’r casgliad wedi eu digido:

The Heart of England (NLW MS 10617B)

A Castle of Cloud (NLW MS 21750D)

Darnau o ddyddlyfrau, a.y.b (NLW MS 21859C)

Dyddiadur, 1900-1901 (NLW MS 22900B)

Dyddiadur, 1901-1902 (NLW MS 22901B)

Dyddiadur, 1902-1904 (NLW MS 22902B)

Cofnodion dyddiadur, 1903-1911 (NLW MS 22913C)

Llythyrau at  Helen Thomas, 1896-1900 (NLW MS 22914C)

Llythyrau at  Helen Thomas, 1901-1913 (NLW MS 22915C)

Llythyrau at  Helen Thomas, 1914 (NLW MS 22916C)

Llythyrau at  Helen Thomas, 1916-1917 (NLW MS 22917C)

Cerddi drafft, 1914-1915 (NLW MS 22920A)

Llythyrau Syr Owen M. Edwards (NLW MS 23222B)

Dyddiadur Rhyfel, 1917 (NLW MS 24030i ac iiA)

 

Arddangosfa

Diffodd yr Awen: Edward Thomas & Hedd Wyn

18 Chwefror 2017 - 2 Medi 2017

Anecs Gregynog