Datganiad Caethwasiaeth Fodern

This document is also available in English
Mae’r ddogfen yma hefyd ar gael yn Saesneg

Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru ("y Llyfrgell") wedi ymrwymo i wella ein harferion i frwydro yn erbyn caethwasiaeth a masnachu pobl. Mae gennym ymagwedd dim goddefgarwch tuag at fasnachu mewn pobl a chaethwasiaeth fodern.

Datganiad Caethwasiaeth Fodern 2025/26

Cyflwyniad

Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru (“Y Llyfrgell”) yn ymrwymedig i atal caethwasiaeth fodern a masnachu pobl ym mhob agwedd o’i gweithrediadau. Mabwysiadwn ymagwedd dim goddefgarwch tuag at caethwasiaeth fodern mewn unrhyw ffurf ac ymroddwn i gryfhau ein harferion er mwyn adnabod, atal a mynd i’r afael â risgiau o’r fath.  

Amlinella’r datganiad hwn y camau a gymerwyd yn ystod blwyddyn ariannol 25-26 i gydymffurfio â Deddf Caethwasiaeth Fodern 2015 ac i leihau risgiau yn ein gweithgareddau a’n cadwyni cyflenwi. Adlewyrcha ein hymroddiad i gynnal urddas, diogelwch a hawliau ein staff, gwirfoddolwyr, defnyddwyr ein gwasanaethau, a’n partneriaid, yn enwedig y rhai o grwpiau sydd yn agored i niwed.  

Ymhlith y grwpiau sydd dan y risg mwyaf yn y DU mae gweithwyr mudol, ceiswyr lloches, unigolion heb ddogfennaeth, pobl sydd yn profi digartrefedd, ac unigolion sydd ag anableddau dysgu.  Parhawn i asesu sut y gallai gaethwasiaeth fodern effeithio ar ein gweithlu, gwirfoddolwyr, defnyddwyr ein gwasanaethau, a’n cadwyni cyflenwi, ac yn sicrhau ein bod yn ymateb yn briodol gyda polisïau ac arferion cadarn.  

Strwythur a Busnes Sefydliadol

Llyfrgell adnau cyfreithiol genedlaethol a Chorff a noddir gan Lywodraeth Cymru yw Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Mae’n un o lyfrgelloedd mwyaf y Deyrnas Unedig, a’r fwyaf yng Nghymru, gyda thros 6.5 miliwn o lyfrau a chylchgronau, yn ogystal â llu o gasgliadau o archifau, llawysgrifau, mapiau, delweddau a deunyddiau clyweledol.

Fel llyfrgell ymchwil ac archif arweiniol, mae’r Llyfrgell yn aelod o Llyfrgelloedd Ymchwil DU a Chonsortiwm Llyfrgelloedd Ymchwil Ewropeaidd. Ei chenhadaeth graidd yw casglu, diogelu a rhoi mynediad i ddeunyddiau sydd yn perthyn i Gymru a bywyd yng Nghymru er budd ymchwil a’r cyhoedd.  

Mae’r Llyfrgell yn cyflogi tua 200 o staff, pob un wedi’i leoli yn y DU, yn gweithio’n llawn-amser ac mewn swyddi rhan amser fel ei gilydd.  

Pwysleisia ein hymagwedd i fusnes cyfrifol:

• Rheolaeth effeithiol a moesegol o’n cadwyni cyflenwi
• Triniaeth barchus a theg o’n defnyddwyr, staff, a’n cyflenwyr
• Integreiddio caffael moesegol gyda gwerth am arian  

Dyletswydd Dyledus ac Asesiad Risg

Rydyn ni wedi asesu risgiau posib caethwasiaeth fodern o fewn ein gweithrediadau a’n cadwyni cyflenwi. Ymhlith y prif ardaloedd risg mae:  

• Caffael a chadwyni cyflenwi: gall risgiau godi o ganlyniad i arferion cyrchu annigonol neu anaddas yn enwedig mewn ardaloedd fel adeiladu a gwasanaethau cynnal a chadw.  
• Defnyddwyr ein gwasanaethau a’n gweithlu: Mae’n bosib y gellid dod ar draws unigolion sydd yn cael eu heffeithio gan gam-fanteisio,  yn enwedig ymhlith grwpiau sydd yn agored i niwed neu sydd wedi’u heithrio yn gymdeithasol.

I liniaru’r risgiau hyn, mae’r Llyfrgell wedi gweithredu’r mesurau a ganlyn:

• Hyfforddiant gofynnol i gyflogai sydd yn ymwneud â chaffael, sydd yn cwmpasu’r Ddeddf Caethwasiaeth Fodern a sut i adnabod ac adrodd pryderon
• Prosesau caffael cadarn, yn cynnwys sgrinio ar bob cam (ymgysylltu â’r farchnad, y cyfnod cyn cymhwyso, a thendro) i sicrhau mesurau diogelu addas
• Gofyn gofyniadau moesegol a gwerth cymdeithasol ar bob cyflenwr, beth bynnag yw’r llwybr caffael
• Rheolaethau recriwtio cryf, yn cynnwys gwiriadau hawl-i-weithio a Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd (DBS) neu wiriadau cyfatebol, lle’n briodol 

Y Cadwyn Cyflenwi a Chaffael

Nid yw'r Llyfrgell yn gweithredu cadwyn cyflenwi uniongyrchol tu allan i’r Deyrnas Unedig.

Ar gyfer contractau mawr, rheolir caffael drwy system canolog gan ddefnyddio cyflenwyr cymeradwy. Mae hyn yn sicrhau gwiriadau trwyadl cyn dyfarnu, yn hybu tryloywder ac yn galluogi monitro effeithiol parhaus. 

Diogelu

Mae Polisi Diogelu Plant, Pobl Ifanc ac Oedolion y Llyfrgell (diweddarwyd yn 2022) yn cynnwys cyfeiriad at gaethwasiaeth fodern fel math neu batrwm ymddygiad sy’n gyfystyr â cham-drin person sydd mewn perygl. Mae’r Llyfrgell yn ei gwneud yn ofynnol I bob gweithiwr perthnasol gwblhau hyfforddiant ar ddiogelu oedolion a phlant. Mae canllaw I’r MSA ar gael I’r holl weithwyr ar dudalennau diogelu mewnrwyd y Llyfrgell, 3ochr yn ochr â’r polisïau a’r gweithdrefnau diogelu.

Pobl a Diwylliant

Mae Polisi Diogelu Plant, Pobl Ifanc ac Oedolion Agored i Niwed, yn cydnabod gaethwasiaeth fodern fel math o gamdriniaeth sydd yn effeithio ar unigolion dan risg.

Mae’n ofynnol i’r staff  perthnasol i gyd gwblhau hyfforddiant diogelu, ac mae canllaw i’r Ddeddf Caethwasiaeth Fodern ar gael ar fewnrwyd y Llyfrgell. Mae hyn yn cynorthwyo staff wrth adnabod ac ymateb i bryderon posib. 

Recriwtio

Mae Polisi Recriwtio a Dethol yn cynnwys mesurau diogelu i atal cam-fanteisio drwy sicrhau:

• Gwirio cymhwysedd i weithio yn y DU
• Gwiriadau cefndir addas, yn cynnwys gwiriadau DBS lle bo eu hangen 

Monitro ac Effeithiolrwydd

Rydyn ni’n monitro effeithiolrwydd ein hymagwedd drwy brosesau caffael a rheolaeth gyflenwyr. Ymhlith y prif fesurau mae:

• Gofynion cyn cymhwyso ar gyflenwyr i ddangos gweithredoedd i atal caethwasiaeth fodern
• Gwiriadau Dyletswydd Dyledus, yn cynnwys a yw cyflenwyr yn cyhoeddi datganiadau caethwasiaeth fodern  
• Prosesau rheoli contractau sydd yn osgoi pwysau allai gyfrannu at arferion llafur cam-fanteisiol  

Byddwn yn parhau i ddatblygu mesurau perfformiad i gryfhau goruchwyliaeth a gwelliant yn yr ardal hon. 

Llywodraethiant

Y Prif Weithredwr sydd ag atebolrwydd am gydymffurfiant i’r Ddeddf Caethwasiaeth Fodern.  Dirprwyir cyfrifoldeb gweithredol i arweinwyr hŷn mewn ardaloedd risg allweddol, gan gynnwys:

• Rheoli cadwyni cyflenwi
• Diogelu staff a defnyddwyr sydd yn agored i niwed
• Gwasanaethau Pobl, yn cynnwys gwirfoddoli 

 

Er nad yw’n ofynnol i’r Llyfrgell gyhoeddi datganiad caethwasiaeth fodern dan y terfyn trosiant £36 miliwn, rydym yn ymrwymedig i wneud hyn o’n dewis fel rhan o’n rhwymedigaeth i dryloywder a llywodraethiant da.  

Rhodri Llwyd Morgan
Prif Weithredwr

Mehefin 2026