Beth sy'n Newydd?

Mae casgliadau newydd yn cyrraedd y Llyfrgell Genedlaethol bob wythnos. Mae’r llyfrau, papurau newydd, mapiau, gweithiau celf, ffotograffau, a llawysgrifau hyn yn adrodd hanes Cymru a’i phobl. Dyma ddetholiad ein curaduron o rai o’r eitemau diweddaraf i gyrraedd y Llyfrgell. 

Pa un yw eich hoff eitem? 

Gorffennaf - Medi 2026

Joan Blaeu

Wallia Principatus vulgo Wales, 1645-1648

Yn 2024, prynwyd y map hwn o Gymru gan y cartograffydd o’r Iseldiroedd, Joan Blaeu (1596-1673). Fe’i cyhoeddwyd ym mhedwaredd cyfrol ei Atlas Novus yn y 1640au ac fe’i cysegrwyd i’r Tywysog Siarl o Loegr –  sef Brenin Siarl II. Cwmni Blaeu oedd cartograffydd swyddogol Cwmni Dwyrain India’r Iseldiroedd (VOC), ac ef oedd y cyntaf i gyhoeddi map yn dangos yr enw ‘Nieuw Zeeland’. Crewyd trwy ysgythru plât copr, a byddai newidiadau’n anodd ac yn ddrud, ac felly ailargraffwyd yr un map sawl gwaith.  

Gweld y cofnod catalog. 

Cuff Creates

Sawnas yng Nghymru, 2025

Crëwyd y map hwn fel rhan o bartneriaeth rhwng cwmni sawna Aberystwyth, Aberpoeth, a'r dylunydd Sienna Cuff i hyrwyddo sawnâu annibynnol ledled Cymru. Agorodd Aberpoeth ei ddrysau ar y prom yn 2024. Wedi'i ddylunio'n ddigidol, mae'r map hwn wedi'i ddefnyddio ar grysau-t, posteri, faniau, a phostiadau cyfryngau cymdeithasol, a gellir ei ddiweddaru, ei newid a'i ailddefnyddio'n rhwydd i adlewyrchu twf diwylliant sawna Cymru. 

Gweld y cofnod catalog.

Isabel Adonis

Fy Nhad a Fy Mam, 2008

Acrylig ar gynfas 

Yn y llun hwn mae’r arlunydd Isabel Adonis (g. 1951) yn portreadu ei mam a’i thad. Defnyddiodd yr artist y ddelwedd yma ar gyfer clawr ei llyfr And: A Memoir of my Mother (2022) a enillodd y wobr am waith ffeithiol creadigol Llyfr y Flwyddyn 2023.  Yn y llyfr, fel yn ei gwaith celf, mae’r artist yn ystyried themâu yn ymwneud â hil, hunaniaeth, a phlentyndod.    

Gweld y cofnod catalog.

Papurau Julian Williams

Ag yntau'n frodor o Aberystwyth, gweithiai John Julian Williams (1935-2022) fel cynllunydd setiau i'r BBC yng Nghaerdydd.  Adlewyrchir hynny yn y ffotograffau, cynlluniau a sgriptiau sydd yn ei gasgliad.  Mae yma hefyd bapurau teuluol, yn cynnwys llythyrau at ei fam oddi wrth y gyfansoddwraig Grace Williams, ac eitemau fu'n eiddo i'w hen-fodryb, Mary Williams (1883-1977), y gyntaf i'w phenodi'n 'Athro' ym Mhrydain.  Dyfarnwyd y medalau hyn iddi gan wladwriaeth Ffrainc yn 1934.   

Gweld cofnod y casgliad yng Nghatalog Archifau a Llawysgrifau LlGC.