Symud i'r prif gynnwys

Cyflwyno Prosiect Amrywedd y Bywgraffiadur Cymreig

Prif amcan y Project Amrywedd yw gwella’r gynrychiolaeth o amrywedd hanes Cymru, gyda ffocws arbennig ar rhywedd, ethnigrwydd a sut yr ydym yn meddwl am ymerodraeth, trefedigaethedd a chaethwasiaeth.

Y sefyllfa ar hyn o bryd

Mae’n wir dweud bod yr angen i adolygu’r Bywgraffiadur Cymreig wedi bodoli ers sbel oherwydd datblygiadau mewn ysgolheictod. Mae newidiadau mewn agweddau a’r symudiad ‘Black Lives Matter’ yn cynyddu’r angen dros ddiweddaru. Bydd Prosiect Amrywedd y Bywgraffiadur yn edrych ar y driniaeth o faterion yn ymwneud â hil a rhan Cymru yn hanes yr Ymerodraeth Brydeinig.

Ar hyn o bryd, mae’r Bywgraffiadur yn cynnwys bywgraffiadau byr o dros 5,000 o bobl sydd wedi cyfrannu’n sylweddol at gymdeithas yng Nghymru neu du hwnt. Er gwaethaf cynnydd yn y nifer o erthyglau am fenywod, mae cydbwysedd o ran rhywedd yn parhau yn flaenoriaeth. Yn ogystal, hoffai’r prosiect hefyd dynnu sylw at hunaniaethau sy’n cwmpasu rhyw a rhywioldeb. Nid yw’r Bywgraffiadur wastad wedi cynrychioli pobl anabl yn briodol chwaith.

Newidiadau i’r Bywgraffiadur Cymreig

Diolch i gyllideb drwy Gynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol Llywodraeth Cymru, byddwn yn cyflawni’r gwaith canlynol:

  • Cywiro ac ychwanegu gwybodaeth ffeithiol a ffynonellau i erthyglau sydd eisoes yn bodoli
  • Ail-ysgrifennu erthyglau ar destunau sensitif ac unigolion dadleuol, er enghraifft Thomas Picton a Henry Morton Stanley
  • Ysgrifennu erthyglau newydd ar bobl sydd ar goll

Mae’n gallu cymryd amser i ysgrifennu a chyhoeddi erthyglau ar y Bywgraffiadur. Fodd bynnag, drwy ymchwil wedi’i dargedu a chyfres o weithdai cymunedol ac ysgrifennu, yr ydym yn gobeithio cyflymu’r broses o adnabod enwau i gomisiynu, ysgrifennu a chyhoeddi erthyglau bywgraffiadol.

Am fwy o wybodaeth am y meini prawf ar gyfer erthyglau am unigolion neu grwpiau, darllenwch y dudalen am Gefndir y Bywgraffiadur.
 

Erthyglau sydd eisoes wedi’u cyhoeddi

Abdullah Ali Al-Hakimi (tua 1900-1954)

Sheikh Abdul-Hamid (1900-1944)

Rachel Barrett (1874-1953)

Albert de Belleroche (1864-1944)

Anthony (Tony) Bianchi (1952-2017)

Dorothy Noel 'Dorf' Bonarjee (1894-1983)

Amos Brown (1860-1956)

Eleanor Charlotte Butler (1739-1829)

Iris de Freitas Brazao (1896-1989)

Uriah 'Big Just' Burton (c.1926-1986)

Rachel Elizabeth (Betty) Campbell (1934-2017)

Congo House / African Training Institute

Shoshi Mukhi Dass (1868-1921)

Elisabeth de Saedeleer (1902-1972)

Jessie Donaldson (1799-1889)

Youhannah El Karey (1843/4-1907)

Carl Hermann Ethé (1844-1917)

Illtud Evans (1913-1972)

Isabelle ('Issi') Foulkes (1970-2001)

Patricia Maud (Patti) Flynn (1937-2020)

Isabella Gifford (c. 1825-1891)

Alexander Givvons (1913-2002)

Kate Bosse-Griffiths (1910-1998)

Yehudit Anastasia (Ida) Grossman (Judith Maro) (1919-2011)

Gwen ferch Ellis (c. 1552-1594)

William Anderson Hall (ganwyd c. 1820)

Sheikh Saeed Hassan Ismail (1930-2011)

Marged vch Ifan (Margaret Evans; 1696-1801?)

Thomas Charles Jacobson ('Tommy Twinkletoes') (1921-1973)

Barnett Janner, Barwn Janner (1892-1982)

Eldra Mary Jarman (1917-2000)

Justina Jeffreys (1787-1869)

Heinz (Henry) Justus Kroch (1920-2011)

Mervyn Montague Levy (1914-1996)

Diederich Wessel Linden (bl.1745-1768; m.1769)

James (Jim) Sapoe John (Ahmed Hassan Ismail) Mannay (1927-2012)

Mahmood Hussein Mattan (1923-1952)

Jan Morris (1926-2020)

Valentine Morris (1727-1789)

Aaron Albert Mossell (1863-1951)

Samuel Levi Phillips (neu Samuel Levi) (tua 1730-1812)

Leonora Philipps (1862-1915)

Cesar Picton (c. 1755 - 1836)

Sarah Ponsonby (1755-1831)

Dilys Margaret Price (1932-2020)

Elizabeth 'Eliza' Pughe (1826-1847)

Paul Radmilovic (1886-1968)

Elizabeth (Elspeth) Rhŷs (1841-1911)

John Roberts (Alaw Elwy, ac wedi hynny 'Telynor Cymru') (1816-1894)

Paul Leroy Robeson (1898-1976)

Bernice Rubens (1928-2004)

Frances Batty Shand (tua 1815-1885)

Arnold Alonzo 'Kid' Sheppard (1908-1979)

Vittorio Giorgio Andre Spinetti (1929-2012)

Dorothy Squires (1915-1998)

Henry Stanley (3ydd Barwn Stanley o Alderley ac 2il Farwn Eddisbury), (1827 - 1903)

Enrico Stennett (1926-2011)

Clive Sullivan (1943-1985)

Ruth Eleanor van Heyningen (1917-2019)

Hilda Campbell Vaughan (1892-1985)

Dame Olive Annie Wheeler (1886-1963)

Eirene Lloyd White, Baroness White (1909-1999)

Alice Helena Alexandra Williams (Alys Meirion) (1863-1957)

Frances (Fanny) Williams (?1760-c.1801)

Margaretta (Rita) Williams (1933-2018)

Y teulu Wood (ers y ddeunawfed ganrif)

John Ystumllyn (bu farw 1786)

Erthyglau sydd ar goll

Os oes diddordeb gennych i ysgrifennu erthygl am unrhyw un yn y rhestr neu os ydych yn ymwybodol o berson nad sydd wedi’i ychwanegu eto ond yn haeddu erthygl, cysylltwch â ni.

Pynciau

Addysg

Louis Barnett Abrahams (1839-1918)

Emily Baldwin (1807–1880)

Alice Moore Bruce (1867–1951)

Emily Ann Carpenter (1835–1933)

Mary Collin (1860–1955)

Catherine Davies (1773-c. 1841)

Frances Emily Hughes (1855–1927)

William Hughes (1856-1924) [Marian Gwyn]

Benjamin Pearce Jones (1860-1936) [Alison Bryant]

Ravinand Mooneram (1932-2002) [Perminder Dhillon]

Benjamin Payne (1847-1926) and Florence Payne (m. 1921) [Alison Bryant]

Charles Rhind (1813-1888) [Alison Bryant]

Busnes a Diwydiant

Laura Ashley (1925-1985) [Nerys Fuller-Love]

Montague Black (1917-1986)

Ely Devons (1913-1967)

Albert Gubay (1928-2016)

Robert Maurice Marcel Hourmont (1925-2008)

André Hue (1923-2005)

Ludwig Mond (1839-1909 a Alfred Mond (1868-1930) [Mike Hawkins]

Teulu Pollecoff (pedwaredd ganrif ar bymtheg i ganol yr ugeinfed ganrif) [Nathan Abrams]

John Batty Shand (tua 1804-77)

Jacob Sugarman (ugeinfed ganrif)

Lucy Thomas (1781-1847)

Teulu Wartski (ers canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg) [Nathan Abrams]

Caroline Elizabeth Williams (1824-1908)

Cefn Gwlad a'r Amgylchedd

Dinah Williams (1911-2009)

Celf, Dylunio a Phensaernïaeth

Peter Arnold (1922-2009)

Oldrich Asenbryl (1943-2024)

Joan Baker (1922–2017)

Beatrice ac Annie Cummins (1856-1935; 1861-1925)

Valerie Ganz (1936-2015)

Arthur Giardelli (1911-2009)

Esther Grainger (1912–1990)

Nina Hamnett (1890-1956) [Mair Jones]

Hubert von Herkomer (1849-1914)

Joseff Herman (1911-2000) [Mike Hawkins]

Edrica Huws (1907-1999)

Eveline Annie Jenkins (1893–1976)

Myfanwy Eileen Mair Kitchin (1917–2002)

Frederick Könekamp (1897-1977)

Heinz Koppel (1919-1980) [Mike Hawkins]

Karel Lek (1929-2020) [Mike Hawkins]

Thyrza Anne Leyshon (1892–1996)

Mary Lloyd (1819-1896) [Mair Jones]

Phillida Nicholson (1924-2021)

Byddug Anwylini Pughe (1857-1939)

Giuseppe Rinvolucri (1894-1963) [Warren Kovach]

Valerius de Saedeleer (1867–1941)

Maria Sax Ledger (1916-2006)

Eirian Short (1924-2021)

Andrew Vicari (1932-2016)[Ceri Thomas]

Frances Williams (1798–1856)

Muriel Wilson (1933–2018)

Frances Elizabeth Wynne (1836-1907)

Ernest Zobole (1927-1999)[Ceri Thomas]

Cerddoriaeth

Ronald Cass (1923-2006)

Samuel Coleridge-Taylor (1875-1912) [Tayo Aluko]

Mahala Davis (Ugeinfed ganrif)

Clare Deniz (1911-2002)

Francisco (Frank) Antonio Deniz (1912-2005)

José (Joe) William Deniz (1913-1994)

Laurence (Laurie) Richard Deniz (1924-1996)

Gene Latter (Arthur Ford) (19??-2004)

Henry Victor Parker (Saunders) (1910-1978)

Adelina Patti (1843-1919) [John Davies]

Reuben France Roberts (1855-1947)

Harold Rubens (1918-2010)

Ian Stoutzker (1929-2024)

Chwaraeon

Thomas (Tommy) Hubert Best (1920-2018)

Cyril George Cupid (1908-1965) [Barry Jenkins]

Colin Dixon (1943-1993)

James Ernest (1891-1980)

Joe Erskine (1934-1990)

Roy Francis (1919-1989) [Peter Alexander]

Johnny Freeman (1934-2017)

Christopher (Chris) Alexander Hallam, MBE (1962-2013)

David Henry Jacobs (1888-1976)

Jenny Eileen James (1927-2014)

Eddie Parris (1911-1971)

Howard Passadoro (1871-1921)

Guido Roffi (1924-1973)

Cuthbert Taylor (1909-1977)

Crefydd

Emilia Louise Baeyertz (née Aronson) (1842-1926)

Rev. Rai Bhajur (c.1870s-19??)

Isaac Cohen (1914-2007)

Myer Cohen (1905-1997)

Rosina Davies (1863-1949) [Gareth Bassett]

Evan Jones (1788-1872) [Robert Humphries]

Thomas Patrick Kane (1849-1918)

Rabbi Asher Grunis (1877-1937)

Peter Jones (Kahkewāquonāby) (1802-1856) [Brian Gettler]

U Larsing (1838-1863) [D. Ben Rees]

David Michael (Deunawfed ganrif)

Arnold Hill Payne (1877-1856)

Robert Owen Pugh (Istachtonka) (1846-1922) [Robert Humphries]

Edward Rowland (1846-1904)

Pamela Shepherd (Mother Shepherd) (1836–1930)

Anirudh Gyan Shikha (Anwar Shaikh; ganwyd Hajji Muhammad Shaikh) (1928-2006)

Guru Sri Subramanium (1929-2009)

Iris Thomas (1919-2012)

Dyngarwch

Emily Jane Pfeiffer (1827–1890)

Fanny Price-Gwynne (1819-1901)

Fanny Talbot (1824–1917)

Gwleidyddiaeth

Leopold Abse (1917-2008)

Elizabeth Andrews (1882-1960) [Emma Major]

Mohammad Asghar (1945-2020) [Matthew W. Day]

Mohamed Hanef Bhamjee (1946-2022)

Gwyneth Patricia Dunwoody (1930–2008)

Maurice Edelman (1911-1975)

Abdulrahim Abby Farah (1919-2018) [Azim Ahmed]

John Darwin Hinds (19??-1981) [Azim Ahmed]

Glenys Kinnock (1944-2023)

Mavis Llewellyn (1908–1978)

Elvira Gwenllian Payne (nee Hinds) (1917-2007) [Mair Jones]

Arnold Silverstone (Barwn Ashdown) (1911-1977)

Stefan Terlezski (1927-2006) [Matthew W. Day]

Gwyddoniaeth

Samuel Devons (1914-2006)

The Massey Sisters (pedwaredd ganrif ar bymtheg i'r ugeinfed ganrif)

Dorothea Eliza Smith (1804-1864)

Caroline Catharine Wilkinson (née Lucas) (1822-1881)

Llenyddiaeth

Dannie Abse (1923-2014) [Katherine Fender]

Anna Maria Bennett (17??-1808) [Mary Chadwick]

Leonora Brito (1954-2007)

Rhoda Broughton (1840-1920) [Sara Fox]

Elizabeth Casson (1881–1954)

Jane Cave (1754?-1812)

Elin Evans (Elen Egryn) (1807-1876)

Anne Griffith (1734–1821)

Barbara Gladys Hardy (1924–2016)

Gwenno Hywyn (1949–1991)

Hyman Kaner (1896-1973)

Martha Llwyd (1766-1845)

Dorothy Miles (née Squire) (1931-1993) [Sarah Wheeler]

Solomon Nutry (tua 1791-1854)

Katherine Philips (1632–1664) [Norena Shopland]

Emma Thomas (Marie Trevelyan) (1853-1922)

Lily Tobias (1887-1984) [Jasmine Donahaye]

Peggy Eileen Whistler (Margiad Evans, 1909-1958) [Ceridwen Lloyd-Morgan]

Lluoedd Arfog

William Basil Loxdale-Jones (1890-1918)

Meddygaeth

Hans Lichtenstein (1927-2019)

Jean Kennedy McFarlane (1926-2012)

Montague Duncan Makuna (1853–1913)

Kunnathur Rajan (19??-2021)

Joseph Stone (g. Silverstone) (1903-1986)

Theatr, ffilm a theledu

Michael Bogdanov (1938-2017)

Eleanor Bufton (1842-1893)

Annabel Giles (1959-2023)

Carol Byrne Jones (19??-2023)

Nicola Heywood-Thomas (1955-2023)

Roger Rees (1944-2015)

Rachel Roberts (1927-1980)

Ymgyrchu

Olaoluwa 'Laolu' Abdulrahman Alatise (1995-2023)

Mary Sophia Allen (1878–1964)

Eileen Beasley (1921-2012) [Angharad Tomos]

Ceridwen Brown (née Thomas) (1896-1976)

Joyce Mary Daniel (1890–1985)

Dr Kristnalal Datta (1865–1928)

Rufus Elester Fennell (1887–1974)

Dilys Lloyd Glynne Jones (1857–1932)

Ken Jones (1930-2015)

Angela Kwok (c.1950s-2016)

Manikam Susheela Lourie (1941-2023) [Charlotte Williams]

Jim Mansell (1953-2012)

Sarah Magdalene Matthews (1846–1929)

Jim Nurse (fl. 1920au-30au)

Harry O’Connell (g. 1888) [David Featherstone]

Emily Frost Phipps (1865–1943)

Dr. Dipak Ray (1930-2012)

David (Daoud) Rosser-Owen (1943-2021)

Alan Sheppard (Ugeinfed ganrif)

Helga Uckermann (bu f. 2023)

Ada Vachell (1866-1923)

Harriett Charlotte Wilson (1916–2002)

Ysgolheictod

Merryl Wyn Davies (1948-2021)

StClair Drake (1911-1990)

Montefiore Follick (1887-1958)

Raymond Garlick (1926-2011) [Jason Walford Davies]

Leopold Kohr (1909-1994)

Neil Sinclair (1944-2019)

Gwyneth Tyson Roberts (1943-2022)) [Jane Aaron]

Margaret Maria Verney (1844–1930)

Y Gyfraith

Ruth Ellis (1925-1955)

Henry Joseph (Harry) Ernest (1929-2023)

David Freeman (1928-2015)

Arall

Mary Carryl (bu farw 1809) [Norena Shopland]

Mary Dillwyn (1816–1906)

Gwladus Ddu (trydedd ganrif ar ddeg)

John Harris (Teilwr Bach Dihewyd; 1815-1893)

Elizabeth Peke Davis Kaumualii (1803-1860)

Jane Leonard (Siani pob man) (1834-1917) [Peter Stevenson]

William Basil Loxdale-Jones (c.1890-1918)

Thomas Rigby (c.1780s-1841)

Giuseppi Ruggier (neu: Guzzepi Ruggier, Joe Rogers) (pedwaredd ganrif ar bymtheg) 

Raymond Agius]

Caitlin Thomas (1913–1994)

Ellen Vaughan (Ellen Gethin; Ellen ferch Dafydd ap Cadwgan ap Phylip Dorddu) (pymthegfed ganrif)

Nathaniel Wells (1779-1852) [Anne Rainsbury]