Cefnogwch ni trwy gyfrannu
Diogelu Cof y Genedl
Sefydlwyd y Llyfrgell gan roddion pobl Cymru, a gyda'n gilydd gallwn barhau'r traddodiad. Cyfrannwch i warchod ein treftadaeth i genedlaethau'r dyfodol. Bydd pob rhodd yn gwneud gwahaniaeth.
Prif amcan y Project Amrywedd yw gwella’r gynrychiolaeth o amrywedd hanes Cymru, gyda ffocws arbennig ar rhywedd, ethnigrwydd a sut yr ydym yn meddwl am ymerodraeth, trefedigaethedd a chaethwasiaeth.
Y sefyllfa ar hyn o bryd
Mae’n wir dweud bod yr angen i adolygu’r Bywgraffiadur Cymreig wedi bodoli ers sbel oherwydd datblygiadau mewn ysgolheictod. Mae newidiadau mewn agweddau a’r symudiad ‘Black Lives Matter’ yn cynyddu’r angen dros ddiweddaru. Bydd Prosiect Amrywedd y Bywgraffiadur yn edrych ar y driniaeth o faterion yn ymwneud â hil a rhan Cymru yn hanes yr Ymerodraeth Brydeinig.
Ar hyn o bryd, mae’r Bywgraffiadur yn cynnwys bywgraffiadau byr o dros 5,000 o bobl sydd wedi cyfrannu’n sylweddol at gymdeithas yng Nghymru neu du hwnt. Er gwaethaf cynnydd yn y nifer o erthyglau am fenywod, mae cydbwysedd o ran rhywedd yn parhau yn flaenoriaeth. Yn ogystal, hoffai’r prosiect hefyd dynnu sylw at hunaniaethau sy’n cwmpasu rhyw a rhywioldeb. Nid yw’r Bywgraffiadur wastad wedi cynrychioli pobl anabl yn briodol chwaith.
Newidiadau i’r Bywgraffiadur Cymreig
Diolch i gyllideb drwy Gynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol Llywodraeth Cymru, byddwn yn cyflawni’r gwaith canlynol:
Mae’n gallu cymryd amser i ysgrifennu a chyhoeddi erthyglau ar y Bywgraffiadur. Fodd bynnag, drwy ymchwil wedi’i dargedu a chyfres o weithdai cymunedol ac ysgrifennu, yr ydym yn gobeithio cyflymu’r broses o adnabod enwau i gomisiynu, ysgrifennu a chyhoeddi erthyglau bywgraffiadol.
Am fwy o wybodaeth am y meini prawf ar gyfer erthyglau am unigolion neu grwpiau, darllenwch y dudalen am Gefndir y Bywgraffiadur.
Abdullah Ali Al-Hakimi (tua 1900-1954)
Sheikh Abdul-Hamid (1900-1944)
Albert de Belleroche (1864-1944)
Anthony (Tony) Bianchi (1952-2017)
Dorothy Noel 'Dorf' Bonarjee (1894-1983)
Eleanor Charlotte Butler (1739-1829)
Iris de Freitas Brazao (1896-1989)
Uriah 'Big Just' Burton (c.1926-1986)
Rachel Elizabeth (Betty) Campbell (1934-2017)
Congo House / African Training Institute
Elisabeth de Saedeleer (1902-1972)
Youhannah El Karey (1843/4-1907)
Isabelle ('Issi') Foulkes (1970-2001)
Patricia Maud (Patti) Flynn (1937-2020)
Isabella Gifford (c. 1825-1891)
Kate Bosse-Griffiths (1910-1998)
Yehudit Anastasia (Ida) Grossman (Judith Maro) (1919-2011)
Gwen ferch Ellis (c. 1552-1594)
William Anderson Hall (ganwyd c. 1820)
Sheikh Saeed Hassan Ismail (1930-2011)
Marged vch Ifan (Margaret Evans; 1696-1801?)
Thomas Charles Jacobson ('Tommy Twinkletoes') (1921-1973)
Barnett Janner, Barwn Janner (1892-1982)
Heinz (Henry) Justus Kroch (1920-2011)
Mervyn Montague Levy (1914-1996)
Diederich Wessel Linden (bl.1745-1768; m.1769)
James (Jim) Sapoe John (Ahmed Hassan Ismail) Mannay (1927-2012)
Mahmood Hussein Mattan (1923-1952)
Aaron Albert Mossell (1863-1951)
Samuel Levi Phillips (neu Samuel Levi) (tua 1730-1812)
Dilys Margaret Price (1932-2020)
Elizabeth 'Eliza' Pughe (1826-1847)
Elizabeth (Elspeth) Rhŷs (1841-1911)
John Roberts (Alaw Elwy, ac wedi hynny 'Telynor Cymru') (1816-1894)
Paul Leroy Robeson (1898-1976)
Frances Batty Shand (tua 1815-1885)
Arnold Alonzo 'Kid' Sheppard (1908-1979)
Vittorio Giorgio Andre Spinetti (1929-2012)
Henry Stanley (3ydd Barwn Stanley o Alderley ac 2il Farwn Eddisbury), (1827 - 1903)
Ruth Eleanor van Heyningen (1917-2019)
Hilda Campbell Vaughan (1892-1985)
Dame Olive Annie Wheeler (1886-1963)
Eirene Lloyd White, Baroness White (1909-1999)
Alice Helena Alexandra Williams (Alys Meirion) (1863-1957)
Frances (Fanny) Williams (?1760-c.1801)
Margaretta (Rita) Williams (1933-2018)
Os oes diddordeb gennych i ysgrifennu erthygl am unrhyw un yn y rhestr neu os ydych yn ymwybodol o berson nad sydd wedi’i ychwanegu eto ond yn haeddu erthygl, cysylltwch â ni.
Louis Barnett Abrahams (1839-1918)
Emily Baldwin (1807–1880)
Alice Moore Bruce (1867–1951)
Emily Ann Carpenter (1835–1933)
Mary Collin (1860–1955)
Catherine Davies (1773-c. 1841)
Frances Emily Hughes (1855–1927)
William Hughes (1856-1924) [Marian Gwyn]
Benjamin Pearce Jones (1860-1936) [Alison Bryant]
Ravinand Mooneram (1932-2002) [Perminder Dhillon]
Benjamin Payne (1847-1926) and Florence Payne (m. 1921) [Alison Bryant]
Charles Rhind (1813-1888) [Alison Bryant]
Laura Ashley (1925-1985) [Nerys Fuller-Love]
Montague Black (1917-1986)
Ely Devons (1913-1967)
Albert Gubay (1928-2016)
Robert Maurice Marcel Hourmont (1925-2008)
André Hue (1923-2005)
Ludwig Mond (1839-1909 a Alfred Mond (1868-1930) [Mike Hawkins]
Teulu Pollecoff (pedwaredd ganrif ar bymtheg i ganol yr ugeinfed ganrif) [Nathan Abrams]
John Batty Shand (tua 1804-77)
Jacob Sugarman (ugeinfed ganrif)
Lucy Thomas (1781-1847)
Teulu Wartski (ers canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg) [Nathan Abrams]
Caroline Elizabeth Williams (1824-1908)
Dinah Williams (1911-2009)
Peter Arnold (1922-2009)
Oldrich Asenbryl (1943-2024)
Joan Baker (1922–2017)
Beatrice ac Annie Cummins (1856-1935; 1861-1925)
Valerie Ganz (1936-2015)
Arthur Giardelli (1911-2009)
Esther Grainger (1912–1990)
Nina Hamnett (1890-1956) [Mair Jones]
Hubert von Herkomer (1849-1914)
Joseff Herman (1911-2000) [Mike Hawkins]
Edrica Huws (1907-1999)
Eveline Annie Jenkins (1893–1976)
Myfanwy Eileen Mair Kitchin (1917–2002)
Frederick Könekamp (1897-1977)
Heinz Koppel (1919-1980) [Mike Hawkins]
Karel Lek (1929-2020) [Mike Hawkins]
Thyrza Anne Leyshon (1892–1996)
Mary Lloyd (1819-1896) [Mair Jones]
Phillida Nicholson (1924-2021)
Byddug Anwylini Pughe (1857-1939)
Giuseppe Rinvolucri (1894-1963) [Warren Kovach]
Valerius de Saedeleer (1867–1941)
Maria Sax Ledger (1916-2006)
Eirian Short (1924-2021)
Andrew Vicari (1932-2016)[Ceri Thomas]
Frances Williams (1798–1856)
Muriel Wilson (1933–2018)
Frances Elizabeth Wynne (1836-1907)
Ernest Zobole (1927-1999)[Ceri Thomas]
Ronald Cass (1923-2006)
Samuel Coleridge-Taylor (1875-1912) [Tayo Aluko]
Mahala Davis (Ugeinfed ganrif)
Clare Deniz (1911-2002)
Francisco (Frank) Antonio Deniz (1912-2005)
José (Joe) William Deniz (1913-1994)
Laurence (Laurie) Richard Deniz (1924-1996)
Gene Latter (Arthur Ford) (19??-2004)
Henry Victor Parker (Saunders) (1910-1978)
Adelina Patti (1843-1919) [John Davies]
Reuben France Roberts (1855-1947)
Harold Rubens (1918-2010)
Ian Stoutzker (1929-2024)
Thomas (Tommy) Hubert Best (1920-2018)
Cyril George Cupid (1908-1965) [Barry Jenkins]
Colin Dixon (1943-1993)
James Ernest (1891-1980)
Joe Erskine (1934-1990)
Roy Francis (1919-1989) [Peter Alexander]
Johnny Freeman (1934-2017)
Christopher (Chris) Alexander Hallam, MBE (1962-2013)
David Henry Jacobs (1888-1976)
Jenny Eileen James (1927-2014)
Eddie Parris (1911-1971)
Howard Passadoro (1871-1921)
Guido Roffi (1924-1973)
Cuthbert Taylor (1909-1977)
Emilia Louise Baeyertz (née Aronson) (1842-1926)
Rev. Rai Bhajur (c.1870s-19??)
Isaac Cohen (1914-2007)
Myer Cohen (1905-1997)
Rosina Davies (1863-1949) [Gareth Bassett]
Evan Jones (1788-1872) [Robert Humphries]
Thomas Patrick Kane (1849-1918)
Rabbi Asher Grunis (1877-1937)
Peter Jones (Kahkewāquonāby) (1802-1856) [Brian Gettler]
U Larsing (1838-1863) [D. Ben Rees]
David Michael (Deunawfed ganrif)
Arnold Hill Payne (1877-1856)
Robert Owen Pugh (Istachtonka) (1846-1922) [Robert Humphries]
Edward Rowland (1846-1904)
Pamela Shepherd (Mother Shepherd) (1836–1930)
Anirudh Gyan Shikha (Anwar Shaikh; ganwyd Hajji Muhammad Shaikh) (1928-2006)
Guru Sri Subramanium (1929-2009)
Iris Thomas (1919-2012)
Emily Jane Pfeiffer (1827–1890)
Fanny Price-Gwynne (1819-1901)
Fanny Talbot (1824–1917)
Leopold Abse (1917-2008)
Elizabeth Andrews (1882-1960) [Emma Major]
Mohammad Asghar (1945-2020) [Matthew W. Day]
Mohamed Hanef Bhamjee (1946-2022)
Gwyneth Patricia Dunwoody (1930–2008)
Maurice Edelman (1911-1975)
Abdulrahim Abby Farah (1919-2018) [Azim Ahmed]
John Darwin Hinds (19??-1981) [Azim Ahmed]
Glenys Kinnock (1944-2023)
Mavis Llewellyn (1908–1978)
Elvira Gwenllian Payne (nee Hinds) (1917-2007) [Mair Jones]
Arnold Silverstone (Barwn Ashdown) (1911-1977)
Stefan Terlezski (1927-2006) [Matthew W. Day]
Samuel Devons (1914-2006)
The Massey Sisters (pedwaredd ganrif ar bymtheg i'r ugeinfed ganrif)
Dorothea Eliza Smith (1804-1864)
Caroline Catharine Wilkinson (née Lucas) (1822-1881)
Dannie Abse (1923-2014) [Katherine Fender]
Anna Maria Bennett (17??-1808) [Mary Chadwick]
Leonora Brito (1954-2007)
Rhoda Broughton (1840-1920) [Sara Fox]
Elizabeth Casson (1881–1954)
Jane Cave (1754?-1812)
Elin Evans (Elen Egryn) (1807-1876)
Anne Griffith (1734–1821)
Barbara Gladys Hardy (1924–2016)
Gwenno Hywyn (1949–1991)
Hyman Kaner (1896-1973)
Martha Llwyd (1766-1845)
Dorothy Miles (née Squire) (1931-1993) [Sarah Wheeler]
Solomon Nutry (tua 1791-1854)
Katherine Philips (1632–1664) [Norena Shopland]
Emma Thomas (Marie Trevelyan) (1853-1922)
Lily Tobias (1887-1984) [Jasmine Donahaye]
Peggy Eileen Whistler (Margiad Evans, 1909-1958) [Ceridwen Lloyd-Morgan]
William Basil Loxdale-Jones (1890-1918)
Hans Lichtenstein (1927-2019)
Jean Kennedy McFarlane (1926-2012)
Montague Duncan Makuna (1853–1913)
Kunnathur Rajan (19??-2021)
Joseph Stone (g. Silverstone) (1903-1986)
Michael Bogdanov (1938-2017)
Eleanor Bufton (1842-1893)
Annabel Giles (1959-2023)
Carol Byrne Jones (19??-2023)
Nicola Heywood-Thomas (1955-2023)
Roger Rees (1944-2015)
Rachel Roberts (1927-1980)
Olaoluwa 'Laolu' Abdulrahman Alatise (1995-2023)
Mary Sophia Allen (1878–1964)
Eileen Beasley (1921-2012) [Angharad Tomos]
Ceridwen Brown (née Thomas) (1896-1976)
Joyce Mary Daniel (1890–1985)
Dr Kristnalal Datta (1865–1928)
Rufus Elester Fennell (1887–1974)
Dilys Lloyd Glynne Jones (1857–1932)
Ken Jones (1930-2015)
Angela Kwok (c.1950s-2016)
Manikam Susheela Lourie (1941-2023) [Charlotte Williams]
Jim Mansell (1953-2012)
Sarah Magdalene Matthews (1846–1929)
Jim Nurse (fl. 1920au-30au)
Harry O’Connell (g. 1888) [David Featherstone]
Emily Frost Phipps (1865–1943)
Dr. Dipak Ray (1930-2012)
David (Daoud) Rosser-Owen (1943-2021)
Alan Sheppard (Ugeinfed ganrif)
Helga Uckermann (bu f. 2023)
Ada Vachell (1866-1923)
Harriett Charlotte Wilson (1916–2002)
Merryl Wyn Davies (1948-2021)
StClair Drake (1911-1990)
Montefiore Follick (1887-1958)
Raymond Garlick (1926-2011) [Jason Walford Davies]
Leopold Kohr (1909-1994)
Neil Sinclair (1944-2019)
Gwyneth Tyson Roberts (1943-2022)) [Jane Aaron]
Margaret Maria Verney (1844–1930)
Ruth Ellis (1925-1955)
Henry Joseph (Harry) Ernest (1929-2023)
David Freeman (1928-2015)
Mary Carryl (bu farw 1809) [Norena Shopland]
Mary Dillwyn (1816–1906)
Gwladus Ddu (trydedd ganrif ar ddeg)
John Harris (Teilwr Bach Dihewyd; 1815-1893)
Elizabeth Peke Davis Kaumualii (1803-1860)
Jane Leonard (Siani pob man) (1834-1917) [Peter Stevenson]
William Basil Loxdale-Jones (c.1890-1918)
Thomas Rigby (c.1780s-1841)
Giuseppi Ruggier (neu: Guzzepi Ruggier, Joe Rogers) (pedwaredd ganrif ar bymtheg)
Raymond Agius]
Caitlin Thomas (1913–1994)
Ellen Vaughan (Ellen Gethin; Ellen ferch Dafydd ap Cadwgan ap Phylip Dorddu) (pymthegfed ganrif)
Nathaniel Wells (1779-1852) [Anne Rainsbury]