Nodiadau-maes: Iwan Bala a Menna Elfyn

8 Mehefin 2013 – 31 Awst 2013

Arddangosfa ar y cyd yw Nodiadau-maes gan yr artist Iwan Bala a’r bardd Menna Elfyn. Ers blwyddyn a mwy, mae pytiau o gerddi Menna, rhestrau o enwau llefydd Cymraeg, enwau teuluol, traethodau beirniadol a chyfeiriadau gwasgarog eraill wedi ysbrydoli a chynnal lluniadau Iwan. O’u cyflwyno ar ffurf astudiaeth sydd ar y gweill, mae’r geiriau hyn, sydd wedi’u darnio, eu rhwygo, eu crafu allan a’u trwytho mewn inc, yn mynegi gerwinder herfeiddiol – yn drosiad am freuder ieithoedd yr ymylon – dim ots faint y cânt eu rhwbio allan, eu sychu i ffwrdd, eu gadael i wywo, maen nhw’n dal i oroesi.

Mae Iwan Bala’n darlunio geiriau ac ymadroddion Menna Elfyn â siarcol pŵl, sialc brau a phinnau inc bambŵ, gan greu llinellau o lythrennau sy’n awgrymu diferiad graddol. Cyfeirir at ein cysylltiad â’r llefydd sydd o’n cwmpas, yn ogystal â’n hymwahanu diarbed oddi wrthynt yn y gymdeithas gynyddol fyd-eang hon. Trwy gydol yr arddangosfa, gwelir geiriau’n diflannu ac yn ailymddangos rhwng staeniau inc a llwch sialc mewn proses debyg i’r modd y bydd bardd yn gweithio cerdd. Mae eu brwydr i gael eu gweld a’u darllen yn gyffelyb i broses y bardd o feddwl, gwneud nodiadau, ysgrifennu ac ailysgrifennu, yr ymdrech i ganfod y geiriau gorau i’w defnyddio.

Yn ystod eu sgyrsiau aml, mae Iwan a Menna ill dau wedi dadorchuddio haenau o ystyron a chysylltiadau cyffredin i’r ddau ohonynt. Trwy’r weithred o greu maent yn canfod gobaith i hunaniaeth ddiwylliannol y Cymry. Mae’r canlyniad, sef yr arddangosfa hon, yn gymaint o ddathliad o grefft y bardd – Ystâd bardd astudio byd – ag o awydd yr artist i ystyried a chyfleu’r byd o’r newydd. Gyda’i gilydd maent yn rhofio goleuni i’r tywyllwch, gan gynnig cipolwg inni o le y tu hwnt i hiraeth a galar; gwerddon, yng ngeiriau cerdd Menna, “sef yw cariad, ffindir a ffynnon”.