Papurau Newydd Cymru Arlein

Mae Papurau Newydd Cymru Arlein yn adnodd ar-lein di-dâl gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru lle gallwch ddarganfod miliynau o erthyglau o bapurau newydd hanesyddol o gasgliad cyfoethog y Llyfrgell.

Ar hyn o bryd  mae Papurau Newydd Cymru Arlein yn caniatáu i chi chwilio a chael mynediad i dros 1,100,000 o dudalennau allan o dros 120 o gyhoeddiadau papur newydd yn gyffredinol i fyny at 1910. Mae yr adnodd hefyd yn cynnwys rhai papurau newydd sydd wedi cael eu digido fel rhan o brosiect Y Rhyfel Byd Cyntaf a'r profiad Cymreig.

Ariennir Papurau Newydd Cymru Arlein yn rhannol gan Gronfa Buddsoddi Cyfalaf Strategol a’r Gronfa Ddatblygu Ranbarthol Ewropeaidd drwy Lywodraeth Cymru.

Efallai y bydd gennych ddiddordeb hefyd yn Cylchgronau Cymru, gwefan sy'n rhoi mynediad i dros 1,200,000 o dudalennau o dros 475 o gylchgronau a gyhoeddwyd rhwng 1735 a 2006.

Mynegwch eich barn

Rydym yn parhau i chwilio am ffyrdd o wella Papurau Newydd Cymru a buasem yn croesawu eich sylwadau ac awgrymiadau.

Rhowch wybod i ni beth yw eich barn am y safle gan ddefnyddio 'Cysylltwch â ni' a leolir ar waelod pob tudalen.

Hanes cyhoeddi papurau newydd yng Nghymru

Datblygodd cyhoeddi papurau newydd yn araf iawn yng Nghymru o’i gymharu â gweddill Prydain, a sefydlwyd y wasg argraffu cyntaf ym 1718.  Profodd Cymru newidiadau cymdeithasol radical yn ystod hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac roedd cyhoeddi papurau newydd yn ymateb i ymwybyddiaeth wleidyddol gynyddol y genedl, y cynnydd yn y boblogaeth a’r economi diwydiannol cyfoethog.

Y papur newydd cyntaf i’w gyhoeddi yng Nghymru oedd ‘The Cambrian’ yn Abertawe ym 1804. Ar  y pryd roedd Abertawe yn dechrau datblygu’n dref fasnachol a diwydiannol, gyda’r rhwydweithiau cyfathrebu a oedd ei angen ar gyfer dosbarthu’r papur i’r siaradwyr a darllenwyr Saesneg a oedd yn y lleiafrif ym mhrif drefi De Cymru. Dilynodd Gogledd Cymru yn fuan wedi hynny gyda’i wythnosolyn cyntaf, The North Wales Gazette, a gychwynnwyd ym Mangor gan deulu Broster o Gaer ym 1808. Dwy flynedd yn ddiweddarach ymddangosodd y Carmarthen Journal, ar gyfer darllenwyr yng Ngorllewin Cymru.

Seren Gomer oedd y papur wythnosol cyntaf Cymraeg ei iaith, a gychwynnwyd gan Joseph Harris ym 1814. Yn wahanol i’r papurau y cyfeiriwyd atynt uchod, anelai Seren Gomer at fod yn bapur cenedlaethol a geisiai gynrychioli Cymru gyfan, gan atgyfnerthu’r iaith Gymraeg.

Y papur dyddiol cyntaf a gyhoeddwyd yng Nghymru oedd ‘The Cambrian Daily Leader’ (1861), ond y Western Mail (1869) a ddatblygodd i fod yn brif bapur newydd dyddiol Cymru, ac mae’n parhau'r un fath hyd heddiw.

Sut y digidwyd y papurau newydd gwreiddiol?

Sganiwyd y casgliad yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn dilyn buddsoddiad mewn stiwdio ddigido newydd, unedau sganio arbenigol a dulliau rheoli llif gwaith er mwyn darparu’r capasiti ar gyfer tîm o staff ymroddedig i baratoi a sganio pob tudalen.

Bu'r tîm paratoi yn cofnodi rhifau'r rhifynnau a'r tudalennau (metadata) cyn eu trosglwyddo i'r tîm digido ar gyfer sganio. Mae cyflwr ac ansawdd y cyfrolau'n amrywio'n fawr ac mewn rhai achosion roedd angen gwneud gwaith cadwraeth cyn sganio’r tudalennau bregus.

Wedi hyn, proseswyd y sganiau digidol, sydd yn y bôn yn ‘ffotograffau digidol’ o’r tudalennau, gyda meddalwedd Adnabod Nodau’n Optegol er mwyn gwneud y testun yn chwiliadwy, a defnyddiwyd proses lled-awtomatig i adnabod y gwahanol erthyglau ar y dudalen.

Diogelir pob ffeil ddigidol am byth yn system rheoli asedau digidol cadarn Llyfrgell Genedlaethol Cymru sydd wedi ei ehangu'n sylweddol i sicrhau bod cymaint â phosibl o le storio ar gyfer y project yma.

Cyhoeddiadau Papur Newydd

Bydd Papurau Newydd Cymru Arlein yn parhau i dyfu yn y dyfodol. Sylwer bod y casgliad digidol yn adlewyrchu daliadau ffisegol Llyfrgell Genedlaethol Cymru ac na fydd holl rifynnau’r papur newydd ar gyfer y dyddiadau a nodwyd ar gael.

Papur Newydd Blynyddoedd Argaeledd
Aberdare Leader 1902-1910; 1913-1919 <b>Ar gael</b>
Aberdare Times 1861-1902 <b>Ar gael</b>
Abergavenny Chronicle 1909-1910; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Abergavenny Mail 1914 <b>Ar gael</b>
Aberystwyth Observer 1858-1861; 1864-1900; 1902-1910 <b>Ar gael</b>
Aberystwyth Times 1868-1870 <b>Ar gael</b>
Aberystwyth Visitor's List and Guide 1887 <b>Ar gael</b>
Adsain 1906; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Amman Valley Chronicle 1913-1919 <b>Ar gael</b>
Amserau 1846-59 <b>Ar gael</b>
Baner ac Amserau Cymru 1857-1910; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Barmouth and County Advertiser 1914-1917 <b>Ar gael</b>
Barry Dock News 1889-1910; 1914-1918 <b>Ar gael</b>
Barry Herald 1896-1910 <b>Ar gael</b>
Brecon and Radnor Express 1914-1918 <b>Ar gael</b>
Brecon County Times 1866-1869; 1900; 1905-1910; 1913-1919 <b>Ar gael</b>
Brecon Reporter 1865-1867 <b>Ar gael</b>
Brython (Lerpwl) 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Brython Cymreig 1892-1901; 1906-1910 <b>Ar gael</b>
Caernarvon and Denbigh Herald 1836-1910 <b>Ar gael</b>
Cambrian Daily Leader 1913; 1914-1918; 1919 <b>Ar gael</b>
Cambrian 1804-1860; 1870-1910 <b>Ar gael</b>
Cambrian News 1860-1910; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Cardiff and Merthyr Guardian 1845-1874 <b>Ar gael</b>
Cardiff Times 1858-1910 <b>Ar gael</b>
Cardigan Bay Visitor 1887-1905 <b>Ar gael</b>
Cardigan Observer 1878-1897 <b>Ar gael</b>
Carmarthen Journal 1810-1812; 1828-1831; 1889-1893; 1901-1910; 1913-1919 <b>Ar gael</b>
Carmarthen Weekly Reporter 1860-1910; 1913-1919 <b>Ar gael</b>
Celt 1878-1879; 1881-1906 <b>Ar gael</b>
Cheshire Observer 1901-1908 <b>Ar gael</b>
Chester Courant 1897-1908 <b>Ar gael</b>
Clorianydd 1897-1907; 1909-1910; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Colwyn Bay & North Wales Weekly News 1892; 1894-1907 <b>Ar gael</b>
County Echo [Pembrokeshire] 1893-1896; 1901-1910 <b>Ar gael</b>
County Observer and Monmouthshire Central Advertiser 1867-1878; 1881-1884; 1899-1908 <b>Ar gael</b>
Cymro a'r Celt Llundain 1907-1910 <b>Ar gael</b>
Cymro [Lerpwl a'r Wyddgrug] 1890-1907; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Darian 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Demetian Mirror 1840 <b>Ar gael</b>
Denbighshire Free Press 1882-1910; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Dinesydd Cymreig 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Drafod 1913-1919 <b>Ar gael</b>
Drych 1875-1878; 1881-1900; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Dydd 1868-1870; 1872-1890; 1892-1910; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Evening Express 1891-1899; 1900-1910 <b>Ar gael</b>
Flintshire Observer 1864-1900; 1907-1910; 1913-1915 <b>Ar gael</b>
Genedl 1914-1917 <b>Ar gael</b>
Genedl Gymreig 1877-1900 <b>Ar gael</b>
Glamorgan Free Press 1897-1899 <b>Ar gael</b>
Glamorgan Gazette 1894-1895; 1906-1910; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Glamorgan, Monmouth and Brecon Gazette 1832-1843 <b>Ar gael</b>
Goleuad 1869-1910; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Gwalia 1883; 1897-1910 <b>Ar gael</b>
Gwladgarwr 1858-1882 <b>Ar gael</b>
Gwyliedydd 1877-1908 <b>Ar gael</b>
Gwyliedydd Newydd 1910; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Haverfordwest and Milford Haven Telegraph 1857-1910; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Herald Cymraeg 1901-1910; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Herald of Wales and Monmouthshire Recorder 1897; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Illustrated Usk Observer 1855-1866 <b>Ar gael</b>
Llais y Wlad 1874-1884 <b>Ar gael</b>
Llais Llafur 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Llan 1881-1910; 1913-1919 <b>Ar gael</b>
Llandudno Advertiser and List of Visitors 1896-1910 <b>Ar gael</b>
Llanelly Mercury 1897; 1909-1910 <b>Ar gael</b>
Llanelly Star 1910; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Llangollen Advertiser 1868-1873; 1875-1903; 1905-1908; 1909-1910; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
London Kelt - Celt Llundain 1895-1904 <b>Ar gael</b>
London Welshman - Cymro Llundain 1904-1906 <b>Ar gael</b>
Merthyr Express 1864-1869; 1909-1910 <b>Ar gael</b>
Merthyr Pioneer 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Merthyr Telegraph 1855-1881 <b>Ar gael</b>
Merthyr Times 1895-1897 <b>Ar gael</b>
Monmouth Guardian 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Monmouthshire Merlin 1829-1884 <b>Ar gael</b>
Montgomery County Times 1893-1900 <b>Ar gael</b>
Montgomeryshire Express and Radnor Times 1892-1908 <b>Ar gael</b>
Negesydd 1895-1909 <b>Ar gael</b>
North Wales Chronicle 1827-1900; 1914-1919 <b>Ar gael</b>
North Wales Express 1878-1910 <b>Ar gael</b>
North Wales Gazette 1808-1816; 1823-1825 <b>Ar gael</b>
North Wales Times 1897-1900 <b>Ar gael</b>
North Wales Weekly News 1909-1910 <b>Ar gael</b>
Papur Pawb 1893-1904; 1909-1910 <b>Ar gael</b>
Pembroke County Guardian 1898-1910 <b>Ar gael</b>
Pembrokeshire Herald 1844-1891; 1901-1910 <b>Ar gael</b>
Penarth Chronicle 1895 <b>Ar gael</b>
Pontypool Free Press 1859-1869; 1872-1893 <b>Ar gael</b>
Pontypridd Chronicle 1881-1883; 1886-1905 <b>Ar gael</b>
Potter's Electric News 1859-1868 <b>Ar gael</b>
Prestatyn Weekly 1905-1910 <b>Ar gael</b>
Principality 1848-1850 <b>Ar gael</b>
Rhedegydd 1878-1879; 1886; 1889; 1893-1910 <b>Ar gael</b>
Rhondda Leader 1899-1910 <b>Ar gael</b>
Rhos Herald 1909-1910 <b>Ar gael</b>
Rhyl Advertiser 1878-1887; 1893 <b>Ar gael</b>
Rhyl Journal 1889-1910 <b>Ar gael</b>
Rhyl Record and Advertiser 1888-1910 <b>Ar gael</b>
Seren Cymru 1851-1852; 1856-1857; 1860-1910; 1913; 1914-1918; 1919 <b>Ar gael</b>
Seren Gomer 1814-1815 <b>Ar gael</b>
South Wales Daily News 1872-1900 <b>Ar gael</b>
South Wales Daily Post 1893-1900; 1910 <b>Ar gael</b>
South Wales Echo 1880-1882; 1885-1900 <b>Ar gael</b>
South Wales Star 1891-1894 <b>Ar gael</b>
South Wales Weekly Post 1914-1919 <b>Ar gael</b>
Swansea Gazette and Daily Shipping Register 1909-1910 <b>Ar gael</b>
Tarian y Gweithiwr 1875-1910 <b>Ar gael</b>
Tenby Observer 1854-1860; 1867-1889; 1909-1910 <b>Ar gael</b>
Towyn on Sea and Merioneth County Times 1897-1905 <b>Ar gael</b>
Tyst a'r Dydd 1871-1891 <b>Ar gael</b>
Tyst Cymreig 1867-1870 <b>Ar gael</b>
Tyst 1892-1910; 1914-1917 <b>Ar gael</b>
Udgorn 1913-1918 <b>Ar gael</b>
Weekly Mail 1879-1910 <b>Ar gael</b>
Welsh Coast Pioneer 1900-1910 <b>Ar gael</b>
Welsh Gazette 1899-1910 <b>Ar gael</b>
Welshman 1835-1910 <b>Ar gael</b>
Werin 1885-1900 <b>Ar gael</b>
Western Mail 1869-1900 <b>Ar gael</b>
Wrexham Guardian 1875-1879 <b>Ar gael</b>
Wrexham Weekly Advertiser 1854-1900 <b>Ar gael</b>
Wythnos a'r Eryr 1899-1903; 1909-1910 <b>Ar gael</b>

Data Agored

Mae'r Llyfrgell wedi ymrwymo i rannu'r data y tu ôl i wefan Papurau newydd arlein. Bydd mynediad i'r APIs sy'n sylfaen i'r wefan hon ar gael yn fuan.