Meddygaeth ac Iechyd yng Nghymru cyn y Gwasanaeth Iechyd Gwladol

Casgliad

Mae’r Llyfrgell yn gartref i gasgliad sylweddol o adnoddau meddygol printiedig Cymraeg a Chymreig. Ceir dros 6,500 o eitemau gyda’r cynharaf yn dyddio o 1745. Yn eu plith ceir llyfrau ar foddion cynnar, meddyginiaethau llysieuol, adroddiadau swyddogion iechyd trefol a gwladol, ac adroddiadau ysbytai a chanolfannau iechyd meddwl. Ymysg y casgliad ceir argraffiadau cyntaf o gasgliadau llysieuol cynnar Nathaniel Williams’ Pharmacoepia, llyfrau cynnar ar feyddyginiaethau poblogaidd megis Pob Dyn yn Phisygwr Iddo ei Hun ac i'w Anifeiliaid Hefyd. Yn ogystal ceir llyfrau am Feddygon Myddfai a’r British Herbal neu Lysieulyfr Brytanaidd gan Nicholas Culpeper.

Mae'r casgliad hefyd yn cynnwys cyfres lawn o adroddiadau a chofnodion y Cymdeithas Goffa Genedlaethol Brenin Edward VII. Cymdeithas a sefydlwyd yng Nghymru yn 1911 i gynnig triniaeth rhad ac am ddim i'r diciâu.

Prosiect

Dechreuodd y prosiect ‘Meddygaeth ac Iechyd yng Nghymru cyn y Gwasanaeth Iechyd Gwladol’ ym mis Tachwedd 2018. Caiff ei ariannu gan yr Ymddiriedolaeth Wellcome. Dros y flwyddyn nesaf byddwn yn catalogio’r casgliad ac yn digido eitemau a gyhoeddwyd cyn 1900.

Cewch fynediad i’r casgliad drwy gatalog y Llyfrgell. Gobeithir y bydd gwella mynediad i’r casgliad yn hwyluso ymchwilwyr ym maes y dyniaethau meddygol yng Nghymru.

Trefnir gweithgareddau megis gweithdai, cynhadledd undydd a chyflwyniadau yn ystod y flwyddyn. Cysyllwch â ni am wybodaeth pellach neu ddilynwch ni ar Twitter @PrintaMwyLlGC.

Newyddion

Diweddariad ar y Prosiect

Mae’r gwaith delweddu yn mynd rhagddo i alluogi i ddefnyddwyr weld y Casgliad Print Meddygol arlein. Y newyddion da yw fod llyfrau cynharaf y casgliad wedi’u sganio; rydym yn canolbwyntio nawr ar ddelweddu’r cyfnodolion a’r amrywiol adroddiadau blynyddol. Bydd cyfle i chi weld pob eitem wedi’u ddelweddu arlein yn y gynhadledd, fis Tachwedd. Os na fedrwch aros tan hynny dyma gip-olwg ar un cyhoeddiad gan Gymdeithas Goffa Genedlaethol Cymru y Brenin Edward VII, sef ‘Sully Tuberculosis Hospital’. Llyfryn bach ydyw sy’n cynnwys hanes adeiladu’r ysbyty a cheir siart wedi’i blygu yng nghefn y llyfr o gynllun adeiladu’r ysbyty arfaethedig.

Gweithdai Meddygaeth ac Iechyd

Cynhaliwyd yr ail weithdy ‘Hanes Meddygaeth yng Nghymru’ ar 18 Gorffennaf yn y Llyfrgell. Cafwyd prynhawn addysgiadol a difyr.


Cyflwynwyd papur ddiddorol gan Dr. Steve Thompson, Uwch-ddarlithydd yn Adran Hanes a Hanes Cymru, Prifysgol Aberystwyth ar y pwnc ‘Gwasanaethau Meddygol a’r Gymraeg yn y 1800au’.

Yn ogystal, roedd sesiwn ar ‘Hanes Meddygaeth mewn lluniau’ gyda Will Troughton, golwg ar fawrion meddygol yn Y Bywgraffiadur Cymreig gyda Morfudd Nia Jones a sesiwn ar sut i ddefnyddio 'E-adnoddau Meddygol' gan Jayne Day. Cafwyd diweddariad ar waith y prosiect a bu’r teithiau i weld y Casgliad Meddygol a’r Uned Ddelweddu yn wefreiddiol.

Cewch ddysgu am ddatblygiadau diweddaraf y prosiect yn y cyflwyniad isod:

Cynhaliwyd gweithdy cyntaf y prosiect ‘Hanes Meddygaeth yng Nghymru’ ar 21 Mawrth yn y Llyfrgell. Cyflwynwyd papurau gan Dr Diana Luft a Branwen Rhys, sesiynau byr ar y casgliad printiedig ac archifau meddygol gan Dr Douglas Jones a Lorena Troughton a chyflwyniad i brosesau digido arloesol y Llyfrgell gan Scott Waby. Dyma sleidiau ambell gyflwyniad a gafwyd yn y gweithdy.

Nodwch y Dyddiad

  • 23 Hydref: Sgwrs awr ginio yn y Drwm, LlGC ar 'Agweddau o Feddygaeth yn Nghymru cyn y Gwasanaeth Iechyd' gan Branwen Rhys
  • 22 Tachwedd: Cynhadledd Undydd y Prosiect Meddygol, gydag arddangosfa o'r casgliad meddygol. Peidiwch a cholli eich cyfle cyntaf i weld y Casgliad Meddygol Printiedig ar-lein.


Mae’r ddau ddigwyddiad uchod yn rhad ac am ddim ond ceir mynediad trwy docyn yn unig. Gallwch archebu eich tocynnau o'n tudalen Ddigwyddiadau.

Blog

Darllenwch blog diweddaraf y prosiect am yr ymgyrch i ddifa Twbercwlosis yng Nghymru dan arweiniad David Davies (1880 - 1944).

Branwen Rhys
Ebost: branwen.rhys at llgc.org.uk
Ffôn: 01970 632 996

Trydar: @PrintaMwyLLGC        #HanesMeddygCym