Mapiau Sirol Speed o Gymru

Yn 1611 cyhoeddodd John Speed (1551/2-1629), hanesydd Seisnig a chartograffydd enwog, ei ‘Theatre of the Empire of Great Britain’. Dyma’r ymgais Saesnig cynharaf i gyhoeddi atlas ar raddfa fawr. Mae’r 2il gyfrol o’r 4 yn y gwaith hwn yn ymdrin â Chymru ac yn cynnwys map o Gymru (dyddiedig 1610) ynghyd â mapiau unigol o 13 o siroedd Cymru. Roedd ‘Theatre’ Speed yn llwyddiannus dros ben a daeth y mapiau yn sylfaen ar gyfer atlasau ffolio a gynhyrchwyd hyd at ganol y 18fed ganrif.

Anglesey Cyfeirnod: MAP 5100

Breknoke Cyfeirnod: Map 5109

Caernarvon Cyfeirnod: Map 5128

Cardigan shyre described Cyfeirnod: Map 5151

Caermarden Cyfeirnod: Map 5186

Denbighshire Cyfeirnod: Map 5199

Flint-shire Cyfeirnod: Map 5216

Glamorgan shyre Cyfeirnod: Map 5232

Merionethshire Cyfeirnod: Map 5254

The countye of Monmouth Cyfeirnod: Map 5288

Montgomery shire Cyfeirnod: Map 5310

Pembrokshyre described Cyfeirnod: Map 5335

The Countie of Radnor described Cyfeirnod: Map 5375

Mae gwaith Speed yn welliant ar weithiau cynharach gan gartograffwyr eraill e.e. Christopher Saxton (1542x4?-1610/11), am ei fod yn cynnwys mwy o fanylder a hefyd gan fod yr holl fapiau yn cynnwys cynlluniau mewnosodedig bychain o drefi pwysig.

Mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru gopïau lluosog o’r mapiau Sirol hyn gan Speed, ac yn ychwanegol i’r fersiynau cyhoeddedig mae gennym hefyd gopïau proflen i 7 o siroedd Cymru: Aberteifi, Brycheiniog, Caerfyrddin, Dinbych, Maesyfed, Meirionnydd, a Threfaldwyn a brynwyd oll yn 1998.