J M W Turner

Melin Aberdulais, Morgannwg

Joseph Mallord William Turner (1775-1851),
Melin Aberdulais, Morgannwg, 1796-7,
dyfrlliw gyda phensil, 38 x 49.5 cm.

Mae'n debyg fod y darlun dyfrlliw wedi'i baentio yn 1796-7 yn seiliedig ar luniad a wnaeth Turner pan ar ymweliad â de Cymru ym misoedd Mehefin a Gorffennaf yn 1795. Ar un o dudalennau'r llyfr lluniadu o dde Cymru mae Turner yn rhestru'r gweithiau y cafodd gomisiwn i'w gwneud. Un ohonynt yw llun o Aberdulais ar gyfer "Mr. Mitchell" yr oedd yr un person wedi comisiynu llun o Bont Llandeilo hefyd. Mae'r darlun hwnnw yng nghasgliad Amgueddfa Cymru.

Ymwelodd Turner ag Aberdulais ar ei drydedd daith yng Nghymru. Yr oedd Aberdulais yn grud diwydiant yng Nghymru. Yn 1584 sefydlwyd gwaith copr yma gan ddefnyddio dŵr yr afon i yrru peiriannau'r gwaith. Parhaodd diwydiant yn y fan am 300 mlynedd a mwy. Yn ei ddarlun mae Turner yn llwyddo i gynnwys holl fwrlwm bywyd diwydiannol yng nghanol tirlun. Fel hyn y mae Andrew Wilton yn mesur y darlun: "Of all Turner's views of watermills executed at this period - and Wales provided him with many - this is the most comprehensive in its survey of the life of such a place, with the least emphasis on picturesque charm for its own sake."

Mae'r felin erbyn hyn yn eiddo i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol ac ar agor i'r cyhoedd.

Prynwyd y darlun hwn gan y Llyfrgell Genedlaethol o dŷ arwerthiant Christie's ym mis Gorffennaf 1997. Gwnaed y pwrcas gyda chymorth grant oddi wrth Gronfa Dreftadaeth y Loteri Wladol.