Notitiae Llanelwy

Cofnodion Esgobaeth Llanelwy, SA/MISC/1300-1491

Un o dasgau cyntaf William Lloyd fel Esgob Llanelwy oedd danfon cyfarwyddyd at holl beriglorion ei esgobaeth ynglŷn â llunio notitia ar gyfer pob plwyf (SA/MISC/535). Mewn llythyr at ei ganghellor, John Edwards o Lanymynech, 9 Ebrill 1681, sonia'r esgob am synod oedd i'w chynnal yn Llanelwy fis Mehefin. Mae'n gofyn i'w ganghellor anfon neges at glerigwyr yr esgobaeth yn eu hysbysu o'i fwriad, a hefyd i anfon cylchlythyr at bob periglor:

'to desire everyone of them to consider maturely beforehand what things are amiss in the Church, and how every fault may be mended, and what as well may be improved; and everyone to bring what he has to suggest, and withall to give me a notitia of his own parish, I mean a roll of the names of all housekeepers, which may be easily made by transcribing the poor's rate, and adding to it the names of them that take alms, and the names of those few that neither pay nor receive. It will be no great trouble for each of them to make me such a roll.'

(Ceir y llythyr hwn ymhlith cofnodion teulu Lloyd-Baker yn Archifdy Swydd Gaerloyw, Lloegr).

Aethpwyd â'r notitiae i Synod neu Gonfocasiwn a gynhaliwyd fis Gorffennaf 1681. Mae'n rhaid bod cyfarwyddyd tebyg i rai 1681 wedi'u cyhoeddi yn y blynyddoedd oedd yn dilyn yn gofyn am gasglu gwybodaeth debyg ar gyfer Confocasiwn neu Ofwy Esgobol wedi 1681 (Milwyn Griffiths, 'Parochial Notitiae for the Diocese of St Asaph, 1681-7', yn Montgomeryshire Collections, cyf. 59, 1965-6, tt 161-2).

Yng nghyfarwyddiadau 1681 ceir manylion ynglŷn â sut i gofnodi'r wybodaeth y gofynnwyd amdani: tair colofn, enw'r penteulu, nifer yr eneidiau ymhob teulu, ac oedran aelodau'r teulu oedd o dan 18 oed. Rhoddwyd cyfarwyddiadau hefyd i restru enwau'r holl reciwsantiaid Catholig a'r rhai oedd wedi'u gwahardd o'r cymun ym mhob plwyf, yn ogystal â manylion am arian elusennol. Cafwyd cyfarwyddiadau pellach ynglŷn â gwybodaeth arall oedd i'w chasglu. Ceir peth amrywiaeth yn y dogfennau, ond yn gyffredinol mae'r adroddiadau yn dilyn yr un patrwm.

Ceir adroddiadau o'r mwyafrif llethol o blwyfi'r esgobaeth fel yr oedd ar y pryd (cafodd Deoniaethau Cyfeiliog a Mawddwy eu trosglwyddo i esgobaeth Bangor yn 1859 yn gyfnewid am Ddeoniaethau Dyffryn Clwyd a Chinmeirch). Ceir rhestr o'r plwyfi lle nad oes cofnodion wedi goroesi (neu lle na chawsant eu creu o gwbl) ar ddiwedd y rhestr o blwyfi isod.

Mae'r adroddiadau yn dyddio o 1681 hyd at 1687. Yn gyffredinol nid yw'r dyddiad wedi'i nodi ar yr adroddiadau a gyflawnwyd yn 1681, ac felly fe gymerir yn ganiataol mai dyna'r flwyddyn. Nid yw'r adroddiadau a luniwyd wedi 1681 o angenrhaid yn dilyn yr un patrwm â'r hyn a ofynnwyd amdano ar gyfer y gyfres gyntaf. Ceir datganiad ar rai adroddiadau yn dweud ble y cawsant eu cyflwyno, e.e. Betws Gwerful Goch (cyflwynwyd mewn Confocasiwn yn Llanelwy, 13 Gorffennaf 1681), Garthbeibio (cyflwynwyd ar adeg y Gofwy Esgobol Tairblynyddol, 6 Awst 1685), a Betws-yn-Rhos (cyflwynwyd mewn Confocasiwn yn Llanelwy, 7 Gorffennaf 1686).

Yn 1912 cafodd y Notitiae eu hastudio a gwnaed crynodeb o'r ffigurau: ceir hwn fel atodiad i'r brif gyfres (SA/MISC/1492-1495). Ond mae arolwg pellach o'r adroddiadau wedi dangos nad yw'r holl wybodaeth a geir yn y crynodeb yn gywir, ac felly dylid edrych ar y mynegai i'r delweddau digidol. Rhaid troi at y mynegai hwn hefyd i gadarnhau unrhyw gyfeiriadau at y Notitiae mewn gweithiau cyhoeddedig, e.e., y trawsysgrifiad o'r adroddiadau a gyhoeddwyd yn Mont. Coll., cyf. 59-63, 65-66, 68-70, 73-74, 76-80, a 84.

Roedd y gyfres hon o gofnodion yn rhan o'r adnau cyntaf o gofysgrifau'r Eglwys yng Nghymru i ddod i'r Llyfrgell yn 1944, ac fe'i rhestrwyd yng Nghyfrol II A Schedule of the Church in Wales Records deposited by the Representative Body of the Church in Wales, the Diocese of St Asaph (1954).

Mae'r rhestrau isod yn cynnwys dolenni i'r tudalennau perthnasol yn ôl Deoniaeth/plwyf.

Plwyfi yn nhrefn yr wyddor

Aberhafesb, [1681?]

Aberriw, [1681?]

Allt Melyd, [1681?]

Betws Cedewain, 1681

Betws Cedewain, 1686

Betws Gwerful Goch, [1681?]

Betws Gwerful Goch, 1686

Betws-yn-Rhos, 1686

Bodfari, 1681

Bryneglwys, [1681?]

Caerwys, 1682

Castell Caereinion, [1681?]

Cegidfa, 1681

Cemais, 1681

Cemais, 1686

Cerrigydrudion, [1683?]

Cilcain, [1681?]

Cilcain, 1686

Corwen, [1681?]

Corwen, 1686

Croesoswallt, [1681?]

Cwm, [1681?]

Cwm, 1686

Chwitffordd, [1681?]

Darowen, [1681?]

Darowen, 1686

Dinbych, [1681?]

Diserth, [1681?]

Y Drenewydd, [1681?]

Y Drenewydd, 1686

Erbistog, [1681?]

Y Fflint, 1681

Garthbeibio, [1681?]

Garthbeibio, 1685

Garthbeibio, 1686

Gresffordd, [1681?]

Gwaunysgor, 1681

Gwyddelwern, [1681?]

Gwytherin, [1681?]

Gwytherin, 1686

Helygain, 1681

Helygain, 1686

Henllan, [1681?]

Hirnant, [1681?]

Yr Hôb, 1681

Kinnerley, 1681

Kinnerley, 1686

Knockin, [1681?]

Knockin, 1686

Llanarmon-yn-Iâl, [1681?]

Llanasa, [1681?]

Llandegla, [1681?]

Llandegla, 1686

Llandrillo-yn-Edeirnion, [1681?]

Llandrillio-yn-Edeirnion, 1686

Llandrillo-yn-Rhos, [1681?]

Llandrinio, 1684

Llandysilio, 1681

Llandysul, [1681?]

Llandderfel, 1681

Llanddoged, [1681?]

Llanddulas, 1681

Llanddulas, 1686

Llaneilian-yn-Rhos, [1681?]

Llaneilian-yn-Rhos, 1685

Llaneilian-yn-Rhos, 1686

Llanerfyl, [1681?]

Llanerfyl, 1685

Llaneurgain, [1681?]

Llaneurgain, 1686

Llanfair Caereinion, [1681?]

Llanfair Talhaearn, [1681?]

Llanfair Talhaearn, 1687

Llanfechain, 1681

Llanfechain, 1686

Llanferres, [1681?]

Llanferres, 1686

Llanfihangel Glyn Myfyr, [1681?]

Llanfihangel-yng-Ngwynfa, [1681?]

Llanfor, [1681?]

Llanfor, 1686

Llanfyllin, [1681?]

Llangadfan, [1681?]

Llangadfan, 1685

Llangadwaladr, [1681?]

Llangar, 1681

Llangar, 1686

Llangedwyn, [1681?]

Llangernyw, [1681?]

Llangernyw, 1686

Llangollen, [1681?]

Llangollen, 1686

Llangwm, [1681?]

Llangwm, [1686?]

Llangynog, [1681?]

Llangynyw, [1681?]

Llangystennin, [1681?]

Llangystennin, 1686

Llangywer, [1681?]

Llangywer, 1686

Llanllugan, 1681

Llanllugan, 1686

Llanllwchaearn, 1681

Llanllwchaearn, 1686

Llanmerewig, [1681?]

Llanmerewig, 1686

Llanrhaeadr-ym-Mochnant, 1681

Llan Sain Siôr, 1686

Llansanffraid Glan Conwy, 1681

Llansanffraid Glan Conwy, 1686

Llansanffraid Glynceiriog, [1681?]

Llansanffraid Glyndyfrdwy, [1681?]

Llansanffraid-ym-Mechain, 1686

Llansannan, [1681?]

Llansilyn, [1681?]

Llanuwchllyn, [1681?]

Llanwddyn, [1681?]

Llanwrin, 1681

Llanwyddelan, [1681?]

Llanwyddelan, 1686

Llanyblodwel, 1681

Llanymynech, 1681

Llanymawddwy, 1681

Llanymawddwy, 1686

Llysfaen, [1681?]

Machynlleth, [1681?]

Machynlleth, 1686

Mallwyd, 1681

Manafon, [1681?]

Meifod, [1681?]

Meifod, 1686

Melverley, 1681

Nantglyn, [1681?]

Nercwys, [1681?]

Rhiwabon, 1681

Rhiwabon, [1686?]

Rhuddlan, [1681?]

Selattyn, [1681?]

Selattyn, 1686

St Martin, [1681?]

Y Trallwng, [1681?]

Y Trallwng, 1685

Treffynnon, 1684

Treffynnon, 1686

Tregynon, [1681?]

Trelawnyd, 1681

Tremeirchion, [1681?]

Y Waun, 1681

Whittington, [1681?]

Yr Wyddgrug, 1684

Ysbyty Ifan, [1681?]

Ysbyty Ifan, 1686

Ysceifiog, 1681

Ysceifiog, 1686

Nid oes Notitiae ar gyfer y plwyfi canlynol: Abergele, Carno, Eglwys Fach, Llanarmon, Llanarmon Dyffryn Ceiriog, Llanarmon Mynydd Mawr, Llanbryn-mair, Llandysilio, Llanefydd, Llanelwy, Llanrwst, Llanycil, Merchwiel, Nannerch, Penegoes, Pennant, Pentre Foelas, Sychtyn, Wrecsam.