Gareth Vaughan Jones

Roedd Gareth Vaughan Jones (1905–35) yn ymchwilydd, newyddiadurwr ac awdur enwog a laddwyd gan ‘ladron’ Tsieineaidd honedig ym Mongolia Mewnol ym mis Awst 1935. Yn ystod ei yrfa, teithiodd y byd gan adrodd ar yr Holodomor yn Ukraine a Natsïaeth yn yr Almaen.

Mae’r casgliad yn cynnwys ‘dyddiadur Hitler’ enwog a gadwyd gan Jones yn ystod ei ymweliad â’r Almaen yng ngwanwyn 1933 lle disgrifia amgylchiadau byw a rhai digwyddiadau o fewn yr Almaen adeg y Natsïaid yn fuan ar ôl i Hitler ddod i rym yno. Mae hefyd yn cynnig asesiadau hynod o dreiddgar o Hitler ei hun a Goebbels. Yn Chwefror 1933, un mis ar ôl i Adolf Hitler ddod yn Ganghellor yr Almaen (a thri diwrnod yn unig cyn llosgi’r Reichstag), Gareth oedd y newyddiadurwr tramor cyntaf i hedfan yng nghwmni’r arweinydd newydd ei ethol i rali yn Frankfurt-am-Main.

Mae grŵp pellach o chwe dyddiadur poced yn disgrifio mewn cryn fanylder ymweliadau Jones â'r Undeb Sofietaidd rhwng 1931 a 1933, yn arbennig ei deithiau o fewn y wlad, a’r bobl mae’n eu cyfarfod ynghyd â disgrifiadau lliwgar o amgylchiadau’r Holodomor, y newyn erchyll a arweiniodd at filiynau o farwolaethau yn Ukraine. Gareth Jones bron yw’r unig un soniodd amdanynt mewn papurau newyddion a chylchgronau ar y pryd. Dyddiaduron Gareth Jones efallai oedd yr unig gadarnhad annibynnol o weithred waethaf Stalin.

 

 

 

 

Rhaglen Adnewyddu Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Bydd Ystafell Ddarllen y Gogledd ar gau dros dro fel Ystafell Ddarllen o 22 Mai 2019, a'r gwasanaeth yn symud i Ystafell Ddarllen y De. Cewch fwy o wybodaeth ar ein tudalen Gwaith Adeiladu.